Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic. Cym utoplec płaci?

Jedna familijo z Dzieckowic miała chałpa nade samom Przymsôm. Ta rzyka to był prowdziwy skarb! Szło sie w ni uokômpać. Dało sie nachytać kupa rybôw. Nô i do rzyki prowodzali gowiydź, coby sie napiła wody. Niy trza było do krôw i kôni naciôngnôńć wody ze studnie. Bes roboty. Ku rzyce i fertig! Po rzyce tysz pływały szipy i galary, ftore woziły wôngle z naszych grubôw fôrt ku Krakowowi, Warszawie abo nawet do Danziga i dali za morze. Taki dobry rzyki to niy było w cołki uokolicy nikaj! Pożytek mieli wszyjscy! Ino była jedna ś`niôm utropa. We rzyce żyły utopce. Take zielone stworoki, ftore pod woda wciôngały ludzi, a potym zawiyrały we krauzach jejich duszycki i jich niy puszczały.

Ale utopce były rostômajte. Jedne ino chytały ludzi, inkze ś`nimi poradziły godać. Jeszcze inksze casym chodzowały do ludzkich chałpôw, bo miały do załatwiynio rostômajte sprawy. I jedyn taki zowdy po nocach zaglôndoł do chałpy, co stoła blisko rzyki!

Gospodyni przôd sie go przelynkła. Nô niy dziwcie się! Jak uobocyła zielônego stworoka z gymbôm jak żaba i w cerwônym szakecie, to by ni ma co się śmioć! Wyglôndoł uokropnie, a to, co godali uo utopcach, wcale niy było dobre! Ale pokozało się, że utoplec pozdrowił baba, wloz do kuchnie i se siod za stołym.

- Witejcie. Niy dalibyście  mi co pojeś, boch môm wiely gôd!

Baba aże sparaliżowało! Normalnie jakby jôm herszlag trefił! Ale sie uoturała i za chwila pedziała:

- Ja, moga wôm dać troszka chleba!

- To piyknie prosza! A niy chca za darmo! Jo môm pijôncki i wôm rod zapłaca. 

I wyciôngnył z kapsy mały miyszek z pijôndzami. Baba zaglôndo, a sam złote talarki! Aże ji sie gorko zrobiło. Utopek pojod i daje babie jednego złotego talara. Baba go wziyna i drapko wsadziła do taki małyj taśki, ftoro wraziła za noga śrancka, ftory stoł w kômôrce, co była za kuchniôm.  A utoplec se pojod, piyknie podziynkowoł, pożegonoł i se poszeł ku rzyce.

Ale na nastympno noc, uo samym pôłnocku, utopek prziszeł zaś. Uotwar se dźwiyrza do kuchnie i jak uobocył gospodyni, to jôm zaś piyknie pozdrowił.

- Szczyńś Wôm Boże!

Baba uodpedziała i jusz sie utopka tak niy boła jako piyrszego dnia, bo przeca i piyknie pogodoł i niy ukrzywdził a jeszcze talara uostawił! A utoplec zaś do ni:

- A niy dalibyście mi zaś pojeś, bo môm pierziński gôd! Jo wôm zapłaca, ale dejcie mi niy ino chleba, ale jeszcze jakbych dostoł syra ku tymu. Tako bajlaga bydzie naprowda fajno! 

I zaś wyciôngnył worecek z talarami i doł babie dwa! A ta wziyna i wsadziła je do swoji taśki, co jôm trzimała w kômôrce. A rada była jak piernik na Gody! Przeca tak żodyn bogato niy płacił za gościna! Złote talary. A utopek zaś se pojod i poszeł. Nô baba niy spała cołko noc. Myślała se, że teros to bydzie fes bogato!

Jak prziszeł nastympny wiecôr, to se baba narychtowała świyżego chleba, fajnego syra i jeszcze ku tymu naszykowała mu kiszki. I richtig. Zaś uo pôłnocku z Przymse wylos utopek i idzie prosto ku chałpie. I pojod chleba ze swojskim masłym i dostoł syra i nawet kiszki do popicio. A kwolił co niymiara. Bo chlyb sama baba upiykła i był taki dobry, że dôma wszyjscy radzi jedli. A syry jake robiła! Takich żodyn niy poradził zrobić! Fto to posmakowoł, to sie niy poradził nakwolić. Utopek tysz. Ale baba miała zasada, że jak sie robi syr z dobrego mlyka to i syr bydzie bardzo dobry! A jak mlyko było dobre, to i kiszka była tako, że cowiek wypił cołki gorcek i jeszcze chcioł! A utopek jod, fes kwolił a płacił złotymi talarkami! I tak kożdy wiecôr. A baba kuszôno złotym szykowała mu coros to lepsze dobroci. Miała szinka, ftoro jeji chop uwyndził na świynta, to dała utopcowi. Miała co wusztu, tysz utopek dostoł. A za wszysko płacił. Wyciôngoł z kapsy coros to nowe złote talarki i dowoł babie. A ta szporowała je we swoji taśce i chowała je za nogôm śracka, co stoł we kômôrce. A za kożdym razym jak wyciôngała je zza nogi, wożyła w rynce i dumała, co se za to kupi. Na pewno nowe kecki i zopaski. I jeszcze korole ze złotym krziżym! A jak bydzie paradnie wyglôndać! Nô i uobalôm z chopym staro drzewianno chałpa. Bo sôm jusz sprôchniałe bale we ścianach i te kicoki przegniłe. Nô chałpa to trza nowo postawić! I jeszcze pola dokupi. Bo mało trocha majôm i casym na przednôwku zamias chleba musi żur kisić i dzieciom warzyć, bo myni żyta przeca idzie na żur niż na chlyb!

Utopek prziłaził kożdo noc i jod, a potył uostawioł talary. Jak jusz baba uzbiyrała jich cołko taśka, tako doś wielo, była tako rada z tego utopcowego geszeftu, że postanowiła pokwolić sie tym swojymu chopowi. Jak prziszeł z roboty, se siod we kuchni. Zawołała tysz dzieci. Naszykowała jim uobiod i jak jedli, to poszła do kômôrki. Klynkła wele śrancka i siyngo za noga. Namacała taśka z talarami i wyciôngo. Ale ji sie zdo, że uôna je jakosik leko! Drapko jôm wyciôngo, zaglôndo do środka i... aże jôm uotrzynsło! W taśce dojrzała, że zamias złotych talarów, sôm piykne złote rybie łuski! Dopiyro w świetle dnia dojrzała, cym richtig utoplec ji płacił. A jak sie znerwowała! I wyparzyła z chałpy nad rzyka. A tam dopiyro zawołała:

- Ty pierônie! Jak mi jeszcze ros przidziesz, to jo ci pokoża! Ty mie bydziesz cyganił, a jo ci byda żrić dowała!!??

Tomasz Wrona

Słownik:

a – i,

chałpa – dom,

cyganić – okłamywać,

drapko – szybko,

dźwiyrza – drzwi,

fajny - ładny (w tym rozumieniu dobry),

familijo – rodzina,

fertig – gotowe,

fes – bardzo,

fôrt – daleko,

fto – kto,

galary - barki rzeczne,

geszeft – interes,

Gody - święta Bożego Narodzenia,

gorcek – garnuszek,

gorko – gorąco,

gowiydź – zwierzęta,

gruby – kopalnie,

herszlag - zawał serca,

kicoki - wiązki słomy tworzące strzechę na dachu,

kiszka - kwaśne mleko,

kômôrka – spiżarka,

krauzy – słoiki,

mieć gôd - być głodnym,

namacała - zlokalizowała poprzez dotyk,

pierôn - obelżywe określenie kogoś złego,

pijôncki – pieniążki,

piyknie – pięknie,

poradził – umiał,

przelynkła - wystraszyła się,

postawić – zbudować,

radzi jedli - chętnie jedli,

richtig – rzeczywiście,

rod zapłaca - chętnie zapłacę,

rostômajte – różne,

stworoki – potwory,

syr - twaróg (w przeciwieństwie do kyjzy, czyli żółtego sera),

szaket – marynarka,

swojymu chopowi - swojemu mężowi,

szipy – statki,

śrancek – szafka,

taśka – torebka,

uobalôm – zburzą,

uoturała się - wzięła się za siebie,

uotrzynsło – zatrzęsło,

utropa – utrapienie,

warzyć – gotować,

wele – koło,

wyparzyła - szybko wiybiegła,

zawiyrały – zamykały,

zopaski- ludowe fartuchy.