Legendy i podania cz.42 PRZIWLECÔNY DUCH

Karlika na Krasowach wszyjscy znali. Bo to był pierziński wigyjc, a ku tymu rod se popijoł. A jak popił, to pochoł jeszcze wiyncy. A jusz nojwiyncy w Sylwestra. To pozbiyroł ludziom fôrtki, ftore wynosił na pola i bele kaj pociepoł. A potym mioł ubow, jak sômsiady jich szukali. A tedy uowdy dopiyro na polach znodli je przi żniwowaniu. To zaś z kamratami rozebroł gospodorzowi fôra, ftoro poskłodali mu na dachu chałpy. A wiela sie uśmioli, jak widzioł kyj taki gospodorz pômstowoł na wigyjca, ftory mu ta fôra wysmycył na dach! Ale tysz mioł Karlik dobre serce. A jak! Jak trza było tymu gospodorzowi pômôc w Nowy Rok ta fôra ściepać nazot, to Karlik szeł a pômogoł wiela sie dało. A potym gospodorz z tyj radości stowioł pômagerôm jako flaszka gorzoły i niy wiedzioł, że stowio chopu, ftory mu ta fôra przodzi wytargoł na wiyrch…   Tedy uowdy malowoł uokna wopnym abo nawet lakfarbôm, coby ludziom sie zdowało, że jeszcze ranka ni ma… Takich boznôw Karlika było pełno.

Jak mu pôminyła matka, to Karlik jakby myni popijoł, ale doś cynsto lotoł na smyntorz i fes rzykoł haf za duszycka mamulki. Cniło mu sie za niôm, bo we chałpie uostoł sôm. Ale jak szeł na grôb uod mamy, zowdy mijoł taki prosty grôb uod jednego chopa. To był mody cowiek, ftory uostawił baba i pora bajtli. Zabiło go na grubie. Jego baba i dzieci uokropnie ropoczały za nim i niy dziwota, bo był dobry, chocioż mioł w zocy wszysko to, co było jego. 

Ale baba uod tego chopa jednego razu postawiła na jego grobie tako fajno figurka Maryjki świyntyj. Cołko strzibno, fajnie wyrobiano. I Karlikowi zaros wpadła w uoko. Co szeł do matki na grôb, to zowdy stowoł wele grobu tego chopa, a zaglôndoł na ta figurka. I se tak durś myśloł, że by jôm tak rod zebroł do chałpy i postawił na wertikole, coby mu zdobiła wielko izba. Nawet by rzykoł wiyncy wele tyj Maryjki i kwiotki do blômwazy wkłodoł, beleby była inoś u niego we chałpie!

Jednego razu do Karlika prziszeł kamrat. Prziniys flaszka gorzoły i se popili. Karlik zebroł sie na uodwoga i kamratowi uopedzioł uo tyj figurce. Tyn mu piyknie doradził:

-Chopie, dyć idź na smyntorz i se ta figurka weź do dôm, jak ci się tak fes podobo!

-Kraś ze smyntorza? Dyć sie tak niy godzi!

-A co, boisz się cego? Umartych? Gupiś, przeca niyboszczyki nic ci niy zrobiôm… 

-Ale jakoś sie cuja dziwnie, jak se pomyśla, żeby tak umartego uokrodać…

-Nô niy godej, że taki wywołany krasowski wigyjc bydzie sie boł cosik zebrać ze smyntorza. Jo myśla, że ty niy ino ta figurka zebieresz, ale niy braknie ci uodwogi, coby iś bes nocka!

-A dej pokôj! Niy puda!

I tak sie przegadywali, ale kamrat Karlika przekônoł, coby poszeł bes noc na smyntorz. Nawet się wetli, że w ta noc to zrobi.

Jak kamrat poszeł do dôm, Karlik sie uoblyk i w nocy poszeł na smyntorz krasowski, coby zebrać ta Maryjka ze grobu modego chopa. Stracha mioł wiekigo, bo niy był zwycajny lotać po smyntorzu po nocach. Ale po cichućku uotwar fôrtka i drapko polecioł do istnego grobu. Wszysko widzioł dobrze, bo miesiôncek piyknie a mocno świycił. Ale i tak mioł stracha. Duchôw żodnych niy widzioł, ale fes sie boł. Dolecioł do tego grobu, łaps ta figurka i drapko do dôm! Jak prziszeł, postawił jôm na wertikole, jak se przodzi umyślił i poszeł spać.

Rano wstoł i fes sie radowoł z tyj figurki. Uomył jôm, prziniys kwiotki i postawił wele tyj Maryjki. I nawet za dnia porzykoł kole nij za dusza swoji mamulki i za… dusza tego chopa, ftorego uokrod! Dziyń przelecioł drapko. Ale jak sie zrobiła cima, to zacôn sie cuć tak jakoś dziwnie. Jakby ftosik siedzioł ś`niym w izbie, a przeca był sôm! Mało tego, cuł, jakby cosik za nim łaziło. Do kuchnie- to za nim. Na gôra- to za nim. Chcioł iś do pywnice, ale zacôn sie boć, bo sie zbliżoł pôłnocek. Na dodatek uobocył jakby ciyń sie snuł po izbie. To jusz mu sie wosy na gowie zjyżyły! 

-Nô duch! Duch mie nawiedził i teros dopiero bydzie!- pomyśloł se.

Drapko seblyk sie do spanio i poszeł se lygnôńć. Ale tyn duch za nim do łôżka! Mało, że cuł, jak se lygo, to jeszcze go zacôn spychać z tego łôżka! To przeraziło Karlika tak, że jusz niy poradził spać aże do rana.

I tak zacło sie piekło Karlika, ftory zacôn mieć utropa z niyproszônym gościym. Bo kożdy wiecôr i kożdo nocka tyn duch nawiydzoł chałpa, kaj miyszkoł Karlik. Tyn przestoł spać a wyglôndoł coros gorzi! Zlich jakoś, cera mu się zrobiła blado, pod łocami mioł take sine. Kamraty zacli sie uo niego starać, bo myśleli, że go morzisko tropi. A tymu było sie gańba przyznać, że go tropi niy morzisko ino duch. W kôńcu przi gorzole pedzioł kamratowi, co go tropi. I tyn mu doradził, coby pogodoł z jednôm starôm babkôm, ftoro miyszko dwie chałpy dali. Ta, jak posyszała, co Karlik godo, zacła dumać, camu tyn duch prziszeł do Karlika. Może chcioł rzykanio? Abo cosik mu był winiyn? Na to Karlik se spômnioł, że duch zacôn go straszyć zaros po tym, jak prziniys figurka ze smyntorza. Babka ino wejrzała na synka i pedziała:

-Toś se sôm prziwlyk ducha do dôm! Nigdy niy biere sie nic ze smyntorza! Bo duchy sôm rade tymu, co majôm. A że majôm niywiela, to swojigo wachujôm fes! A jak jim ftosik coś weźnie, to bydôm się dopôminać, coby sie jim to uoddało! Ni ma rady, ino trza ta figurka zaniyś nazot na smyntorz i postawić na tym grobie, ze ftoregoś go zebroł. Ni ma rady. Musisz iś. 

I Karlik za radôm babki wziôn figurka i poszeł na smyntorz. Porozglôndoł sie, cy ftosik niy patrzy i drap postawił Maryjka na tym grobie, ze ftorego jôm pora nocy nazot zebroł, a przez to prziwlyk se ducha do dôm. 

Uod tego casu ducha w  karlikowyj chałpie niy było.

Tômasz Wrôna

Słownik:

A-i, baba- tu w rozumieniu żona, bajtle- dzieci, blômwaza- wazon na kwiaty, bozny- żarty, chałpa- dom, cima- ciemność, cniło mu sie- tęsknił, drapko- szybko, fes wywołany- bardzo znany, flaszka- butelka, fôrtki- bramki, ftory- który, ftosik- ktoś, gańba- wstyd, gorzoła- wódka, gôra- strych, gruba- kopalnia, haf- tam, istny- wiadomy, izba- pokój, kaj- gdzie, kamrat- kolega, lakfarba- farba olejna, lygnôńć- położyć się do łóżka, łaziło- chodziło, miesiôncek- księżyc, morzisko tropi- zaczął chorować, myni- mniej, nazot- z powrotem, pedzioł- powiedział, piyknie- pięknie, pochoł- broił, pociepoł- porzucił, pômager- pomocnik, pôminyła- zmarła, przodzi- wcześniej, rod popijoł- chętnie popijał, rzykoł- modlił się, starać sie- martwić się, strzibno- srebrna, ściepać- zrzucić, tedy uowdy- od czasu do czasu, utropa- utrapienie, wachujôm- pilnują, wertikoł- szafka wysokości 160-180 cm, wetli sie- założyli się, wiela- ile,  wigyjc- żartowniś, wyrobiano- rzeźbiona, wysmycył- wytaszczył, zlich- stał się mizerny, zowdy- zawsze, zwycajny- przyzwyczajony.