Jan Sarkander, święty z Górnego Śląska

Jan Sarkander urodził się 20 grudnia 1576 r. w Skoczowie, jako czwarty syn Grzegorza i Heleny Grójeckiej. Po śmierci ojca rodzina przeniosła się do miejscowości Pribor na Morawach. Tam Jan Sarkander uczył się w katolickiej szkole powszechnej.

W 1591 r. rozpoczął naukę w kolegium jezuickim w Ołomuńcu. Następnie podjął studia filozoficzne w tym samym mieście. W Pradze uzyskał w 1600 r. doktorat. Drugi stopień doktora zdobył w 1608 r. z teologii w Grazu. Święcenia kapłańskie uzyskał w 1609 r. Posługę duszpasterską pełnił na Górnym Śląsku i Morawach w: Jakartovicach k. Opavy, Charvatach, Zdounkach, Unicovie i Boskovicach. W 1616 r. mianowano go proboszczem w Holesovie.

Posługa Jan Sarkandra przypadała na trudny dla katolików okres rozkwitu kościoła ewangelickiego na Morawach i w Czechach. Jan zaangażował się w szerzenie wiary katolickiej. Osobiście wizytował domostwa i przekonywał ludzi do pozostania lub nawrócenia się na katolicyzm. W Holesovie udało mu się przywrócić 250 dusz. W lutym 1618 r. opuścił Holesov i udał się na pielgrzymkę do Częstochowy. Był to czas wybuchu wojny 30-letniej toczącej się w Czechach i na Morawach pomiędzy stronnikami katolickiego cesarza Austrii a protestantami z Czech. W Częstochowie przebywał 4 tygodnie. W drodze powrotnej zatrzymał się w Rybniku i Raciborzu u krewnych. Tam dowiedział się o splądrowaniu kościoła w Holesovie. Z tego powodu wyruszył do Krakowa, by osiąść tam na stałe. W Krakowie podjął decyzję o rezygnacji ze stanowiska proboszcza pismem do barona Władysława Lobkovica (namiestnika Moraw), który nie wyraził na to zgody. Jan Sarkander wrócił do Holesova i dalej pełnił funkcję proboszcza.

Punktem zwrotnym w jego życiu były wydarzenia z lutego 1620 r., kiedy do Holesova zbliżyły się wojska Lisowczyków, wysłanych przez polskiego króla Zygmunta III Wazę na pomoc cesarzowi Austrii Ferdynandowi II. Lisowczycy słynęli z odwagi, ale i okrucieństwa. Jan Sarkander wyszedł 6 lutego 1620 r. naprzeciw polskiemu wojsku z procesją z najświętszym sakramentem. Był to sygnał, że miasto jest katolickiego ducha. Dzięki temu Lisowczycy oszczędzili Holesov.

Jan Sarkander został posądzony przez protestantów o sprowadzenie i sprzyjanie wojskom wroga. Aresztowano go i osadzono w więzieniu w Ołomuńcu. Przesłuchania trwały etapami. Podczas ostatniego przesłuchania, 18 lutego 1620 r., poddano Sarkandra torturom. Ciało przypalano żywcem pochodniami. Jan Sarkander nie przyznał się do winy. W wyniku osłabienia i ran Jan Sarkander zmarł 17 marca 1620 r. Wieść o męczeństwie rozeszła się po Morawach. Sprzyjała temu akcja rekatolizacji prowadzona przez Habsburgów.

Pamięć o Sarkandrze trwała przez kolejne dziesięciolecia. W 1859 r. papież Pius IX dokonał jego beatyfikacji. Jan Paweł II ogłosił go świętym w 1995 r. Kanonizacja miała miejsce 21 maja 1995 r. w Ołomuńcu. Następnego dnia papież przyjechał do Skoczowa, gdzie na wzgórzu Kaplicówka sprawował mszę dziękczynną. Relikwie świętego znajdują się w katedrze w Ołomuńcu. W Skoczowie urządzono przy ratuszu muzeum Sarkandra. Na Morawach i G. Śląsku, w miejscach gdzie pełnił posługę, budowano pomniki i tablice ku jego pamięci.

Dariusz Falecki

Literatura: Teodor Czaputa, Niezłomny rycerz Chrystusowy. Życie i śmierć błog. Jana Sarkandra. Cieszyn 1932

Na zdj. scena torturowania Jana Sarkandra. Malowidło na ścianie kościoła pw. Znalezienia Świętego Krzyża w Skoczowie. W kościele tym został ochrzczony J. Sarkander, foto autor