Jan Riedel - mistrz dłuta ze Świdnicy

Sztukę, jako oręż w rywalizacji pomiędzy katolikami a protestantami widać świetnie w Świdnicy. Do czasów współczesnych zachował się tam protestancki kościół Pokoju pw. Trójcy Świętej. Katolicką odpowiedzią na to wybitne dzieło architektury i bogatego wyposażenia był kościół św. Stanisława i św. Wacława.

Kościół ten zbudowano w połowie XIV w. z inicjatywy Bolka II Świdnickiego. W następnych dziesięcioleciach rozbudowywano go. Dominującym elementem architektonicznym jest wysoka na 103m wieża kościelna, najwyższa tego typu na Śląsku. W 1561 r. świątynię przejęli protestanci. W tym czasie luteranie stanowili większość mieszkańców Świdnicy i dużych miast Śląska. Ewangelicy posiadali tam również wspomniany kościół Pokoju i gimnazjum protestanckie. Po wojnie trzydziestoletniej do głosu doszli katolicy. W 1662 r. kościół przejęli jezuici. Plany barokizacji głównej świątyni w mieście wymagały założenia specjalistycznego warsztatu artystycznego. W tym celu świdniccy jezuici ściągnęli rzeźbiarza Jana Riedla. Wcześniej zlikwidowano wszystkie epitafia, świadczące o protestanckiej przeszłości kościoła.

J. Riedel urodził się w 1654 r. w miejscowości Velkruby koło Bruntalu na południowej rubieży Górnego Śląska (obecnie Czechy). Fachu uczył się w Kutnej Horze w środkowych Czechach u wybitnego artysty Kaspra Eygla. Podczas obowiązkowej wędrówki czeladniczej Riedel poznawał dzieła mistrzów baroku w Pradze, Szwajcarii, Alzacji, Lyonie i Paryżu. Doświadczenia zdobyte we Francji wpłynęły na jego manierę artystyczną. Wyróżniało to Riedla pośród większości śląskich artystów, którym bliższe były wpływy włoskie. Po powrocie z Francji, Riedel osiadł w Brnie na Morawach. Pracował dla tamtejszych jezuitów. Tymczasem w Świdnicy do głosu dochodzili katolicy. W 1692 r. J. Riedel przybył do Świdnicy. Riedel kierował całością przedsięwzięcia, obejmującą wykonanie wystroju kaplic, ołtarzy, ambony, figur świętych, organów i iluzjonistycznej polichromii.

Wybitnym dziełem Riedla jest ołtarz główny, wypełniający dawne gotyckie prezbiterium. Riedel pracował nad nim przez dwa lata. Ołtarz ten (ilustracja) prezentuje wykładnię zasadniczych dogmatów wiary katolickiej, tj. podkreślenie roli Marii w dziele Odkupienia. Forma architektoniczna składa się z kolistej siedmiokolumnowej struktury. Forma ta symbolizuje świątynię jerozolimską, wzniesioną przez Salomona i będącą zarazem miejscem przebywania Marii – służebnicy świątyni. Polemika z protestantami sprawiła, że Riedel umieścił Marię w centralnym miejscu ołtarza. Treść ideowa ołtarza pokazuje Marię, jako córkę Boga Ojca (ukazanego w zwieńczeniu baldachimu) i jako oblubienicę Ducha Św., co symbolizuje unosząca się nad Marią gołębica. Symboliczne znaczenie mają również święci wybrani przez Riedla do kolistego ołtarza. Są nimi m.in. Ignacy Loyola i Franciszek Ksawery. Wybór ten wpisywał się w kontekst gloryfikacji Towarzystwa Jezusowego, jako propagatora treści prezentowanych w ołtarzu głównym.

Dariusz Falecki