Jan Kudera – polski ksiądz. Mysłowiczanie znani i mniej znani (cz. 31)

Urodził się 18 czerwca 1872 r. w Mysłowicach. Był synem Wincentego i Antoniny z domu Miedniok.

W latach 1878-1885 Jan Kudera był uczniem nowo wybudowanej szkoły powszechnej (wielowyznaniowej) przy pl. Wolności. W 1885 r. został uczniem niemieckiej Höhere Knabenschule w Mysłowicach. W 1887 r. rozpoczął edukację w gimnazjum w Bytomiu. Ze względu na problemy materialne rodziców, Kudera nie ukończył gimnazjum w Bytomiu. Maturę zdał dopiero w 1897 r. w gimnazjum w Kłodzku.

Przełomem w jego życiu było rozpoczęcie studiów teologicznych we Wrocławiu (1897). Działał w polskich organizacjach studenckich, Towarzystwie Naukowym Akademików Górnoślązaków i Kółku Polskim. Tam również dał się poznać jako zdeklarowany Polak.

Kudera przyjął święcenia kapłańskie 22 czerwca 1901 r. w kościele Świętego Krzyża we Wrocławiu. Na pierwszą placówkę duszpasterską skierowano go do Bełku. Od listopada 1902 r. posługiwał w Bielszowicach, w 1903 w Berlinie. W latach 1904-1907 pracował w Toszku, następnie, do 1913 r. w Lasowicach. Niespokojny czas wojny światowej Kudera spędził w Gierałtowicach u księdza Władysława Roboty. W obawie przed aresztowaniem za propolską działalność pod koniec wojny i pierwszego powstania, schronił się na parafii w Halembie. Okres tułaczki zakończył się w 1920 r., kiedy za wstawiennictwem Achillesa Rattiego (późniejszego papieża Piusa XI) biskup wrocławski Adolf Bertram skierował go na probostwo w Brzezince. W Brzezince przyjęto go niechętnie. Niemieccy parafianie zagrodzili mu drogę, interweniowała policja. Kudera nie krył propolskich sympatii. Wspierał w Brzezince polskie organizacje. W 1926 r. został dziekanem dekanatu mysłowickiego.

"Historja parafji mysłowickiej", autor Jan Kudera, 1934 r.

Kudera parał się historią Mysłowic. Napisał: „Dzieje parafii i wsi Brzezinka” (1928), „Historia kościoła Najświętszej Marji Panny w Mysłowicach” (1928), „60 lat wyższego szkolnictwa w Mysłowicach” (1933), „Księża pochodzący z parafii mysłowickiej” (1936). Do najważniejszych prac należy „Historia parafii mysłowickiej” z 1934 r. Wiele miejsca poświęcił w niej życiorysom miejscowych księży oraz historii miasta, kościołów, kaplic, szkół, a także cmentarzy, bractw i zgromadzeń zakonnych. Pisał artykuły do czasopism polskich i niemieckich. W twórczości pisarskiej poświęcił się głównie popularyzacji polskości ziemi śląskiej. Pod tym względem Jan Kudera należy obok ks. Emila Szramka do gigantów górnośląskiej kultury.

Młody Kudera obcował z książkami już w domu rodzinnym. Z racji posługi kapłańskiej posiadał książki religijne, pozycje dotyczące historii, literatury i geografii Polski. Zgromadził woluminy na temat historii kościoła powszechnego w Polsce i Europie, pośród nich parce Ślązaków: Johannesa Chrząszcza, Augustyna Weltzla i Emila Szramka. Z tym ostatnim prowadził ożywioną korespondencję, która została tematem oddzielnego opracowania. Kudera wypożyczał książki na wystawy, m.in. na zorganizowaną przez mysłowickie Towarzystwo Czytelni Ludowych w maju 1937 r. Ekspozycja uświetniała 15-lecie przyłączenia Górnego Śląska do Polski.

Jako proboszcz w Brzezince traktował sprawiedliwe Niemców i Polaków. Na prośby brzezińskiej mniejszości niemieckiej nigdy nie odmawiał wygłoszenia kazania lub nauki w języku niemieckim. Pomimo wcielenia Mysłowic i Brzezinki do III Rzeszy, odważnie przemawiał z ambony do wiernych po polsku. Dzięki wstawiennictwu niemieckich parafian, którzy osobiście poświadczali w mysłowickim gestapo o sprawiedliwym traktowaniu ich przez Kuderę, hitlerowcy nie aresztowali księdza. Jednakże jego propolska działalność naukowa i pisarska była powodem wydania przez gestapo nakazu opuszczenia Brzezinki. Kudera udał się do Bierunia Starego. Przebywał w domu Sióstr Służebniczek. Miał obowiązek stałego meldowania się na policji. Zmarł w Bieruniu Starym, 19 listopada 1943 r. W 1947 r. ekshumowano zwłoki księdza i złożono w kaplicy cmentarnej w Brzezince.

Dariusz Falecki