Jak utoplec bajtla do wody wobił. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Ci, co hańdowni żyli wele rzyki, to mieli dobrze. Wody zowdy było mocka. To szło i gowiydź pojić i ryby chytać. Szło sie uokômpać a jak sie miało łydka, to dało sie pływać, choby do sômsiedni wsi. Woda ze rzyki robiła tak, że wele nij zowdy było ciepli. A to uoznocało, że zima była krôtszo i lekszo. Gowiydź w takij wsi szło wcas puszczać na łônki abo gospodorze wceśni śli do polo. Tak tydziyń abo dwa tydnie pryndzyj szło iś po zimie uobrobiać pola. A jeszcze trza bocyć, że ziymia nade rzykami była lepszo i lepij rodziła. Bestôż ludziska radzi stowiali chałpy wele rzyki.

Ale rzyka to tysz niyleko sprawa. Bo piyrwy to w niyjedna zima abo wiosna woda wyloła a zalywała łônki, pola, a tedy uowdy cołke wsie. Dopiyro kyj rzyka uregulowali, to take wiele powodzie sie skôńcyły. Chociosz te rzycne wylywy były teroski jusz rzodke, to jak pamiyntôm, niyros nasza wieś była zalywano bes woda ze rzyki. 

Czarnuchowice to malućko wieś wele Bierônio Nowego. Jes tak ciekawie postawiôno, że jes jakby wrażôno miyndzy Przymsza a Wisła. Na dodotek bes sôm posztrzodek wsi płynie jeszcze potok, co go mianujôm goławieckim. To wody na Czarnuchowicach mômy tela, że niyros cowiek po polach w ciaplycie łaził, a jak sie dyszczôw naloło, to rzyki były pełne wody i wiyrchym wały sie przelywały a cołko wieś zalywało. 

Miołech wtyncos ze siedym lot. Jak pamiyntôm, po wylywce Wisły, zaloło łônki nad rzykôm. Mianowali je Wiśliskym. Ale za jakiś cos woda zeszła i ino uostało jij trocha w takich niyckach a zagłymbiyniach. Tako woda ros dwa sie nagrzywała, to i była fajnie ciepło. Besto bajtle rade lotały do takich wielych a płytkich kałuż sie pluskać a toplać. Matki ni miały nic przeciw tymu, bo ciynszko w taki kałuży było sie utopić, a zabawy bajtle miały co niymiara! Zowdy było gośno a wesoło.

Jednego razu jak my sie toplali w tych kałużach na Wiślisku, dojrzołech, że ze rzyki wyłazi taki mały chopek, ftory był uoblecôny na cerwôno. Był niywiela wyższy uody mie. Doś drapko podlecioł ku mie i zaros sie wrocoł a stawoł na brzegu Wisły. I zaś tak robił i zaś. Widać, że mie wobił. Że chcioł, żebych poszeł za nim do rzyki. To, że wyglondoł doś dziwnie zrobiło ino tela, żech sie trocha wylynkoł. Niy wiym, jakby sie to skôńcyło, ale na szczyńście mama zacła na mie wołać, że môm iś do dôm. Besto zamias iś za tym chopkym, jo żech poleku wycofoł sie z łônki i chciołech iś do dôm. Jakżech sie uobrocoł, toch uobocył jeszcze jak tyn chopek wskakuje do wody. To mie jeszcze feści wystraszyło! I jo drapko polecioł ku chałpie.

Jakech dolecioł do chałpy, cołki zdyszany a spocôny, pedziołech mamie, co mi sie przitrefiło. Ta spokojnie mie wysuchali a mi pedzieli, że to na pewno musioł byc utoplec. A to naprowda fes groźny stworok. Jak mama byli modôm dziołchôm, to sie trefiło, że utoplec tysz pochoł. Nad rzykôm wszyske bajtle sie bawiły. Uoros wyszeł ze rzyki taki stworok i zacon zaglôndać na te bajtle. A te sie goniły a bawiły i niy dowały se pozôr, że cosik wylazło z wody. Uoros utoplec chycił jednego bajtla za rynka i porwoł go do wody. I bajtel sie stracił. Jusz nigdy do dôm niy prziszeł. Uojcowie go szukali, po krzokach i we rzyce, coby chociosz tego boroka pochować, ale go niy znodli. Besto mama mi przikozali, że niy wolno włazić do wody. A nojbardzij niy noleży włazić do wody przed świyntym Jônym. I jo sie tego przikozanio moji mamy zowdy trzimoł.

Tomasz Wrona

Słownik

a - i, bajtle - dzieci, bocyć - pamiętać, borok - nieboraczek, ciaplyta - błoto, dować pozor - zwracać uwagę, drapko - szybko, fajnie - ładnie, feści - bardziej, gowiydź - zwierzęta, hańdowni - w dawniejszych czasach, kyj - kiedy, lotały - tu: biegały, łydka - łódka, mianowali - nazywali, mocka - tu: dużo, pochać - rozrabiać, posztrzodek - środek, przitrefiło - przydarzyło, rade - chętnie, stworok - potwór, tedy uowdy - od czasu do czasu, trefić sie - zdarzyć się, uoblecony - ubrany, uobrobiać - uprawiać, uojcowie - rodzice, wele - obok, wylazło - wyszło, wylynkoł sie - wystraszył się, zowdy - zawsze.