Hofman. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Jakbyście śli z Krasôw uod Krziwego Kôńca na Makôwy, to po prawyj strônie stoji krziż. Tyn plac, kaj stoji krziż Krasowioki mianujôm Hofman. I to je fes ciekawy plac. Bo jak prziszła mora na Krasowy, to na Hofmanie chowali pomartych. I sam je smyntorz morowy. Wtyncos było to poza wsiôm, chociosz dzisiej stojôm sam chałpy. Ale w starych casach ludzie boli sie tego placu. A choby skiż tego, że tedy uowdy ludzie na Hofmanie widzieli śmiertki tańcować. Tak godały hańdowni stare babki. Besto ludzie starali sie tôm drôgôm niy łazić po cimoku. Ale potym ludziska zabocyli uo starym morowym smyntorzu i uo śmiertkach, co na nim tańcowały.

Jak my prziśli do Polski, to była uokropno biyda. Zawiyrali gruby a huty. Ludzie uostowali elwrami i klepali biyda. Niy kupowało sie łachôw, jodało sie bele co. Ludzie łazili w łąchach, po ftorych było widać, że sôm stare, a bajtle to ino po bosoku i w połotanych galotach a cwitrach lotały. Ino do kościoła uoblykali sie dobrze. Ale niyros sie trefiało, że bajtle miały jedyn piykny cwiter na dwóch. Tako była biyda! Dobrze, że choć na gminie warzyli flapsiôna, to chociosz niy pomarli z godu. Co to flapsiôna? To tako gynsto zupa, ftoro warzyli z jarziny a dodowali miysa abo uowiyńziny, coby szło se pojeś. I wtyncos baby uod elwrôw brały bańki a szły na gmina i dostowały flaps do swoji familije. Kożdy, chociosz ros na dziyń môg pojeś. Ale tysz dowali na gminie kômwiśniok i marmelada. Tôż bajtle dostowały do szkoły tyn kômwiśniok z tustym abo łojym. Abo z tôm marmeladôm. Uo żymle a bryjtli to se môgli ino pośnić. Niywesoło ludzie mieli, jernika, niywesoło!

Do chopôw ni mieć roboty to była gańba. W tamtym casie robota to było cosik wielego. Chopy poradzili dobrze robić, a jako fachmany byli wysoko uocyniani. Bo poradzili wszysko zrobić! Ale nojważniyjsze było do nich utrzimać swoja familijo. I besto chopy robili wszysko, coby zarobiać pijôndze. Bo jako to, żyć w dôma bez roboty, kyj familijo żyje w nyndzy? Tego jeszcze niy widzieli! A śmierdzirobôtek w zocy żodyn ni mioł. Besto jak sie ino dało, to najmowali sie u gospodorzy do koszynio trowy abo zbożo. Abo inkszych robôt na gospodarstwie.

Miyndzy elwrami było nimało bergmanôw. Jak pozawiyrali gruby to tysz i uôni ni mieli kaj robić. Przodzi zawarli „Nowo Przymsa” na Brzezince, potym „Firstyngruba” na Wesołyj. Co ludzi pozwolniali, to jedyn Pôn Bôg ino wiedzioł! Ale bergmany tysz siedzieć niy poradzili na rzici. Wiedzieli, że na Hofmanie, niydaleko smyntorza morowego, sôm zaroski pod ziymiôm wôngle. To chopy wziyni ryle a kilofy i pośli kopać w ziymi. Przôd kopali tyn wôngel, co chned wyłaził na wiyrch. Ale ros dwa sie skôńcył. To chopy uradzili, coby kopać biydaszyby. I tak prziszło, że w tych biydaszybach urobili sie aże urobili. Ale przedowali tyn wôngel za pora złotków. To ludziska woleli iś na biydaszyby wôngel kupować, aniżeli posyłać fôrmônôw po tyn towor na gruba. I tak poleku se szło żyć na tym bezrobotnym. Do gruby była to kônkuryncyjo. Besto derechtory z gruby słali skargi do władz, że ludzie ni majôm prawa kopać wônglo, a to robiôm! Bo we Polsce prawo godało, że to, co dwa metry pod ziymiôm, jusz noleży do państwa! Besto przilatowali siandary a lepili śtrofy. Ino za to, że chopy chcieli cosik mieć pijyndzy do swoji familije.

Ale ros sie trefiło, że chopy robili w biydaszybie. Robota szła jym dobrze. Jedni rômbali wôngle kilofami, inksi łopatami suli urobek na zadek. Jeszcze inksi wyciôngali go na powierzchnia. Dobrze sie robiło. Ale przôd sie trefiło, że w jednym z biydaszybôw niy było czym dychać i poru ludzi udusiło sie. Niy dało sie jich uodratować. Ale w drugim trefiło sie cosik gorszego.

Jednego razu zacły fes trzeszczeć sztômple. Chopy se pedzieli, że trza kôńcyć robota. Pozbiyrali urobek i zacli wyłazić z biydaszybu. Ale jak ino piyrszy z nich, Karlik, postawił noga na ziymi, tak cosik fes gruchło a potym cosik zatrzynsło i cołki biydaszyb sie zawalił! Poru chopôw nie dało rady wylyź. I prziwalyni ziymiôm poginyli. Prowdziwo tragedyjo do familijôw!

Ino, że uod tego casu cosik na Hofmanie zacło sie dzioć. Zacły straszyć duchy! Jak fto szeł na Wesoło, to go biołe postacie straszowały, a wyły niymiłosiernie! Ale ino po cimoku, chociosz za dnia niyjedyn cuł sie sam jakosik tak niyswojo i zimne wiatry go uowiywały. I zowdy było cuć chojnôm! Stare babki godały, że tak sie poznowo ducha. Wônio chojnôm, i je zimny. Jak kogo uowieje zimnym, to musi wiedzieć, że trefił sie z duchym! Ale jak sie robiła cima, to widać było biołe postacie. Nojgorzi było uo pôłnocku, bo te duchy jeszcze wyły a zawodziły uokropnie! Na ludzi pod blady strach!

A nojgorsze było to, że w tamtym casie ludzie z Wesoły lotali do kościoła na Krasowy. To jich duchy nojbarzi straszyły!

Ludzie dumali, co trza z tym fantym robić. Rzykali za tych bergmanôw, dowali na msze, ale to nic niy dało! Noreście jedyn pedzioł, że trza postawić krziż na Hofmanie. I tak było. Wele starego morowego smyntorza i zawalônego biydaszybu postawili krziż. Przipôminoł uo tych krasowskich tragedyjach, ale sie pokozało, że jak go farorz Wodarz poświyńcili, to i duchy sie straciły! I tak na Hofmanie prziwrôcili spokôj.

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i,

bergmôn - górnik,

biydaszyby - szybiki, gdzie na dziko bezrobotni wydobywali węgiel,

bryjtla - sładka, maślana bułka,

chałpy - domy,

cimok - ciemność,

chojna - choinka, świerk,

chopy - mężczyźni,

cwiter - sweter,

derechtory - dyrektorzy,

elwry - bezrobotni (od elf - 11 złotych zapomogi),

familijo - rodzina,

farorz - proboszcz,

fes - bardzo,

flapsiôna - inaczej flaps - zawiesista zupa z warzyw i mięsa,

gańba - wstyd,

gruby - kopalnie,

gruchło - uderzyło,

hańdowni - w dawniejszych czasach,

Hofman - część Krasów między Krzywym Końcem a Makowami, w pobliżu wieży telewizyjnej i przychodni zdrowia,

kaj - gdzie,

kômwiśniok - chleb razowy,

Krziwy Kôniec - część Krasów w rejonie rozjazdu dróg na Wesołą i Ławki,

łachy - ubrania,

Makowy - część Wesołej w bezpośredniej bliskości wieży telewizyjnej i ronda,

mianujôm - nazywają,

plac - miejsce,

pozawiyrali - pozamykali,

przôd - wcześniej,

ryl - szpadel,

rzić - tyłek,

rzykali - modlili się,

sam - tutaj,

siandary - policjanci,

sztômple - stemple,

śmierdzirobôtka - człowiek unikający pracy,

śtrofy - mandaty,

tedy uowdy - od czasu do czasu,

trefił sie - spotkał się,

tuste - smalec,

uoblykali sie - ubierali się,

uowiyńzina - mięso wołowe,

urobek - wydobyty węgiel,

warzyli - gotowali,

wônio - pachnie,

zabocyć - zapomnieć,

zadek - tył,

zoca - szacunek,

żymła - bułka.