Antoni Dorazil - twórca stalli w Krzeszowie

Duchem sprawczym przedsięwzięcia był Innocenty Fritsch - opat klasztoru cystersów w Krzeszowie i zarazem miłośnik architektury i sztuki. W 1727 r. podjął decyzję o rozbiórce starego kościoła klasztornego i budowie nowej świątyni. Opat Fritsch mierzył wysoko.

W 1729 r. udało mu się sprowadzić do prowincjonalnego Krzeszowa Ferdynanda Maksymiliana Brokoffa, słynnego rzeźbiarza z Pragi. Z Brokoffem przyjechali współpracownicy. Brokoff rozpoczął pracę od wykonania kilku rzeźb na fasadę kościoła oraz licznych projektów wystroju wnętrza. Nagła śmierć Brokoffa w 1730 r. spowodowała, że stanowisko mistrza objął najzdolniejszy uczeń Brokoffa - Antoni Dorazil, który związał się z Krzeszowem na 30 lat.

Anton Dorazil urodził się ok. 1695 r. przypuszczalnie w Pradze. Naukę zawodu rzeźbiarza pobierał w warsztacie swojego mistrza. W Pradze zetknął się z warsztatem słynnych Dientzenhoferów. Po przyjeździe do Krzeszowa, A. Dorazil poślubił Annę Katarzynę Puschmann, córkę miejscowego kupca. Wybitnym dziełem Dorazila były stalle zakonne. Prace rozpoczął już w 1730 r. według projektów Brokoffa. W warsztacie Dorazila pracowało kilku rzemieślników. Poświęcenie stalli odbyło się 2 czerwca 1735 r.

Stalle ustawiono w tradycyjny sposób, równolegle naprzeciw siebie, jednakże nietypowym był fakt, że stalli nie oparto o ściany świątyni. Stalle tworzą dwa rzędy siedzisk dla 50 zakonników. Zaplecki wykonano z drewna. Dominującym elementem są zwieńczenia, na których umieszczono łącznie 50 figur świętych i błogosławionych Kościoła katolickiego. Program ideowy stalli nawiązuje do hymnu ambrozjańskiego Te Deum laudamus (ciebie Boże wielbimy). A. Dorazil zaprojektował całość jako cztery oddzielne grupy figuralne, przedstawiające: apostołów, patriarchów i proroków, wyznawców Kościoła i męczenników.

Na ilustracji widzimy dwie grupy (od lewej) męczenników i (po prawej) wyznawców. Centralną postacią tych dwóch grup jest św. Bernard z Clairvaux, zaprezentowany centralnie poprzez wywyższenie. U stóp Bernarda trzymającego krzyż Dorazil umieścił rzeźby dwóch orłów, symbolizujących tu siłę wiary. Pierwszym zgrupowaniem figuralnym od lewej są męczennicy siedzący przy palmie męczeństwa. Pierwsza od lewej siedzi św. Katarzyna trzymająca lewą rękę na złamanym kole - symbolu jej tortur. Obok siedzi św. Wincenty diakon, następnie: św. Szczepan, św. Wawrzyniec i Urszula. Jako ostatni siedzi św. Jan Nepomucen. Za tą grupą siedzi również sześciu męczenników (z tej perspektywy niewidoczni). Wśród tej grupy A. Dorazil wyrzeźbił Polaka: św. Stanisława ze Szczepanowa, biskupa krakowskiego.

W prawym sektorze (patrząc z tej perspektywy) Dorazil zgrupował wyznawców Kościoła siedzących wokół papieskiego krzyża z potrójnymi ramionami. Są nimi od lewej: bł. Humbelina – siostra św. Bernarda, św. Augustyn, Grzegorz Wielki, św. Tescelin (ojciec św. Bernarda), św. Rozalia z Palermo i św. Ambroży. Drugi rząd stalli (tu niewidoczny) ustawiono naprzeciwko. Najwyżej umieszczono figurę św. Jadwigi. Obok niej artysta zgrupował apostołów wokół krzyża chrystusowego. Druga grupa to patriarchowie i prorocy ze Starego Testamentu siedzący przy krzyżu Mojżesza z miedzianym wężem.

Dariusz Falecki

Na zdj. stalle dla zakonników cysterskich w kościele klasztornym pw. Wniebowzięcia NMP w Krzeszowie. Dzieło czeskiego rzeźbiarza Antoniego Dorazila z lat 1730-35