Szczigôń. Legendy i podania z terenu obecnych Mysłowic

Na Wesołyj w jedny familiji na wiecerzo nawarzyli zociyrki. Aże była to wielo familijo, nawarzyli tego fes dużo. Matka do pômocy wziyna swoje cery. Jedna wachowała mlyka na blasze, coby sie niy przipoliło, drugo czaskała jajca na zociyrki, trzecio wyrobiała ciasto. Matka dowała pozôr, coby dobrze ciasto wyrobiła, bo wiycie, jak bydzie źle wyrobiône, to we zupie zociyrki, abo ajergraupa jak wolicie, poradziły sie rozwarzyć i zamiast fajnyj zupy szło mieć niyfajny, słôny puding. I wtyncos z dobrego jodła, mômy kit, ftory trza bydzie świoniôm wyloć. Bo świnie wszysko zezrôm!

Ale, coby robota w tyj kuchni szła lepij, to trza se było pogodać. I zowdy godało sie uo bele cym. Jako pogoda bydzie jutro, na przikłod. Matka jusz wiela w życiu przeszła i wiedziała jak przewidzieć pogoda. Aże gôry było piyknie widzieć, to jutro bydzie loło. Na dodatek kury na placu siedziały fes dugo. To tysz uoznocało, że bydzie jutro cołki dziyń dyszcza. Nô i babka cołki dziyń norzykała, że jich stowy bolôm. Takich znakôw sie niy smoli, bo to uône godajôm, że jutro posiedzôm dôma skuli brzidki pogody. I tak se godali uo gupotach. Ale uoros jedna z cerôw sie spytała, co to sôm szczigônie. Bo była na wsi jedna staro baba i uosprowiała, że w życiu szczigônie widziała. A u nos sie uo nich nigdy niy godało. Syszeliście kyj cosik uo nich?

Matka sie zdziwiła, bo richtig uo szczigôniach wiedziało sie dużo, ale nigdy babka niy dali uo nich godać, a nojbarzi na wiecôr. Ale camu?

Mamulka uodpedziała, że cosik uo szczigôniach wiy. Jeji matka godali, że to sôm duchy uod tych, ftorzi pomarli, ale na krzcie dostali ino jedno miano. Besto zowdy pilnowali, coby wszyske bajtle we familiji dostowały na krzcie dwa miana. A we familiji je tak, że dowo sie miano po uojcach abo dziadkach. Besto jedna cera mo po matce swoje druge miano, a brat dostoł je po tatulku. Zaś drugo cera mo druge miano po babce. I tak dali. To chrôni ludzi z familije, coby po śmierci szczigôniami niy uostali! A ci, ftorzi mieli po jednym mianie, to niyros, jak pomarli, jejich duszycki niy poradziły znojś nikaj placu i musiały tułać sie po świecie.

Ale dzioucha była jeszcze ciekawo, skônd tak wołali na te szczigônie, kyj to niby normalne duchy były. Na to ji matka pedziała, że syszała, że w jednyj familiji chycili takigo gizda. Jak to zrobili, to matka niy wiedziała, ale myśli, że to było zrobiône przi pomocy magije. I jak go uobocyli, to mioł wypolône na puklu nożycki. Widać, ftosik rozpolônymi nożyckami prôbowoł go szczic. I uod tego casu mianujôm take duchy szczigôniami.

Wszyske dziouchy sie zacły śmioć z tego. Ale jedna dała pozôr, że jusz sie zećmiło, a zociyrka je uwarzôno, ino radośnie se bulko na piecu. I je fes gorko. Tak matka kozała uotwrić uokno do korzôn i na fynsterblacie postawić gor ze zupôm, coby drap wychôdła. Na to do kuchnie wlazła babka. Jedna z dziouchôw pokwoliła sie babce, że na wsi syszała uo szczigôniach, a mamulka pouosprowiali ji, skônd sie wziyny i skuli cego jich tak mianujôm.

Ale babce powioło grozôm. Wejrzała za uokno, a haf jusz cima! I pedziała do dziouchôw, że sie niy śmiy uo nich nigdy godać po cimoku, bo zaros przidôm! A wyglôndajôm uokropnie i poradzôm straszyć jeszcze gorzi!

Tôż strach pod na dziouchy i ino leko zyrkały za uokno, cy casym te jejich godki niy ściôngły takigo chachora! Nô, ale trza było podłazić ku uoknie i miyszać ta zociyrka, coby drapci wychôdla i noreście szło jôm zjeś. Jedna z dziouchôw podeszła do uokna i uoros wrzasła na cołki gos! Wszyjscy w kuchni wejrzeli za uokno i... uobocyli szczigônia! Jaśnioł w ciymnyj nocce i mioł trupi łeb! Wyglôndoł uokropnie. Jak go baby uobocyły, tak zacły wreszczeć wiela wlazło! A szczigôń swojymi paskudnymi łapskami chycił sie za gowa, a potym jôm zdjôn i ciepnył do kuchnie! Ino źle trefił i jego trupi łeb rypnył w uokynnica, uodbił sie i z wielôm siłôm wpod do zociyrki, ftoro sam stoła. Ale z takôm siłôm, że zupa sie rozprysła po cołkiym uoknie i na pôł kuchnie! Na to baby ze wrzaskiym uciykły. A zociyrki jusz żodyn niy pojod...

Tômasz Wrôna

Słownik:

Ajegraupa - inna nazwa zacierek,

bajtle – dzieci,

blacha - tu w domyśle piec,

bulko – wrze,

camu – dlaczego,

cery – córki,

cima – ciemność,

chachor - ktoś zły,

do korzôn - na oścież,

dowała pozôr - zwracała uwagę,

dowo – daje,

dzioucha – dziewczyna,

fajno - ładna a także dobra,

familijo – rodzina,

fes – bardzo,

ftorzi – którzy,

f0ynsterblat – parapet,

gizd - złe stworzenie,

gorko – gorąca,

haf – tam,

jejich – ich,

krzes – chrzest,

kyj – kiedy,

miano – imię,

mianowali – nazywali,

niy dali - nie pozwolili,

niy poradziły - nie umiały,

niy śmiy - nie powinien lub nie może,

pedziała – powiedziała,

plac - tu: miejsce,

po cimoku - w ciemności,

po uojcach - po rodzicach,

podłazić – podchodzić,

poradziły – umiały,

puding – budyń,

pukel – plecy,

richig – rzeczywiście,

rypnył – uderzył,

skuli - z powodu,

szczigôń - duch człowieka o jednym imieniu, który nie potrafi znaleźć miejsca w zaświatach,

uotwrić – otworzyć,

uwarzono – ugotowana,

wachowała – pilnowała,

wiecerzo – kolacja,

wołali - tu: nazywali,

zećmiło się - zrobiło się ciemno,

znojś – znaleźć,

zociyrka - zupa z mleka i zacierek,

zowdy - zawsze.