Szlajfka. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Piyrwy baby uoblykały sie po chopsku. Nô wiycie, w kecki. Take szumne, szyroke fôrt do kostek. A na to fortuch. Ale to na niydziela, bo na bestydziyń zoposka. Tako z pôtna. Ku tymu jakla i chustka na gowa i jusz piyknie wyglôndała.

I tak lotała po chałpie abo do kościoła. Ale jak szła za druhna na wesele to jeszcze miała inksze uoblecynie. To wtyncos tako dzioucha uoblykała same paradne a fajniste łachy. Ku kecce był i kabotek i uoplycek i kryza, a ku tymu cerwône korole. Na gowa tako druhna miała uoblecôno korôna, co to jôm tysz galanda mianowali. A jako uôna była piykno. Pociorki a złote mietełki myniły sie we klarze że aże ludzie radzi zaglôndali. A do galandy była przipiynto szyroko szlajfa, co godali na nia sznôrka. Drugo tako była ze zadku do koroli a trzecio przeposano we posie. To była sznôrka szyroko, ale tysz we kwiotki. Bo przeca szło hańdowni take kupić. Zowdy po wsiach łazili handlyrze a przedowali take szlajfki. Na metry. Wiela sie ino chciało kupic. Ale potym, kyj ino sie te szlajfki uoblykło, a szła tako druhna po drôdze to było coś naprowda niysamowitego. Jak inoś trocha wiater zawioł, to zaros te szlajfki zacynały furkotać na tym wietrze. Zacynały grać. I razym ze fortuchym furkotały tak, że cowiek mysloł, że to grajôm jake uorgany we kościele. A jak tyn wiater feści zawioł, to zaroski te szlajfki szły w gôra. I to dopiyro wyglôndało, że wyglôndało! Besto kożdo dzioucha chciała mieć jak nojwiyncyj sznôrek do swojigo stroju. Bo im wiyncy jich miała, tym była paradniyjszo, a chopcy feści dowali na nia pozôr. 

Bes Kosztowy płynyła struga. Jak ludzie bocôm, to zowdy uôna była. I uoddzielała Kosztowy uode Krasôw. Godali na nia Zarynkow. Piyrwy woda była w ni cysto i widać było w ni pływać rybki abo raki. I ludzie radzi je chytali, bo zowdy szło mieć cosik ciekawego na uobiod. Ale we tyj strudze żyło cosik wiyncyj. Żyły tysz utopce. 

Ludzie sie jich naprowda boli, bo wiedzieli, że uône som groźne. Takigo chopa poradziły pobić, a potym wciôngnôńć pod woda a utopić. A baba abo bajtel tela siły ni mieli, to ani jich pobic niy było trza. Za to utopek poradził je wobić bele cym, coby ino podeśli jak nojbliżyj wody, a potym jich chytoł. Fas za kecka abo za galoty i do wody. A jako jusz ftosik wpod do tyj wody, to jusz retunku niy było. O niy! To jusz było po takim cowieku. Besto uojcowie przeszczegali swoje bajtle, coby do wody niy podłazili, a jak widzieli cosik pływać we wodzie, nawet jakby to było cosik fajnego, to może być zrychtowane bes utopca i płynie po to, coby fto wloz. A wtyncos bydzie po niym. 

Było to kupa lot przed wojnôm. Na Kosztowach żyła modo dzioucha. Mianowali jôm Maryjka. Uoblykała sie tak jako wszyske dziouchy z tamtego casu. Po chopsku. A paradnica była tako, że hej! Zowdy miała nojlepsze jedwobie na fortuchu a jakli, nojlepsze sztofy na kecce. A jak szła za druhna, to zowdy musiała mieć nowe szlajfy, bo przeca stare przi tańcowaniu sie trocha pocioprały. Besto na punkcie tych sznôrek to naprowda miała prowdziwe ipi ała. Ino je kupować a skodać do wertikoła. A potym sie kwolić, wiela jich to ni mo!

I ros w niydziela Maryjka leciała do kościoła. To były casy, jak na Kosztowach kościoła niy było, inoś jedni lotali na Krasowy, a drudzy na Dzieckowice. Maryjka leciała do kościoła na Krasowy. I coby przelecieć z Kosztôw na Krasowy, to trza przelyź bes ta struga. Coby sie ludziôm dobrze lotało, to postawili pora mostkôw. Taki mostek je do teraska na drodze, co wiedzie ze Sosnowca (teroski to go Rynkym nazywajôm) do Lyndzin a Krasôw. Nô i Maryjka idzie. Jak wlazła na mostek, to dojrzała we strudze sznôrka. Ale tako fajno, że jeszcze takij ni miała. Bioło, szyroko, we fajne rôże cerwône a rôżowe. Ku tymu modre habry i żôłte leluje. Jernika, aże ji by sie takij sznôrki zachciało! Nic niy pomyślała, ino ślazła z tego mostka a idzie ku brzegowi strugi. Jusz mo blisko ta szlajfa, jusz zacła po nia siyngać nad tôm wodôm, jak uoros ji cosik migło w tyj wodzie. Jerzina, dyć to było wiynksze jak żaba! I dopiyro teroski prziszła do gowy Maryjce myś, że to może być utoplec, ftory na dodotek na nia cychtuje. Besto zastowił na nia ta sznôrka jako wobik. Jakby sie ino trocha feści nachyliła, to zaroski by jôm fasnył a wciôngnył pod woda. Przeca jôm tela razy uojcowie przed tym przeszczegali, a uôna jako gupio ciśnie sie w łapska utopca skuli kônska gupij szlajfki. Besto dzioucha drapko sie uoturała a uod brzegu strugi sie cofła. Skiż kônska szlajfki niy werci sie tracić żywota. 

Jak Maryjka zacła sie cofać uod wody a wlazła nazot na mostek, to ino uobocyła tego utopca, jak wypłynył z wody. A zacon sie ś`ni śmioć na cołki gos. Maryjka poszła dali ku mostowi z bany, ale jeszcze dugo syszała utopca śmioc sie. Z cego? Pewnie z jeji gupoty.  

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i,

baba - kobieta,

bajtel - dziecko,

bana - kolej,

bes - przez,

besto - przez to,

bocyc - pamiętać,

chałpa - dom,

chop - mężczyzna,

cychtuje - czatuje,

dowali pozôr - zwracali uwagę,

drapko - szybko,

dzioucha - dziewczyna,

fajniste - przepiękne,

fas - złapał,

fasnył - złapał,

fes - bardzo,

feści - bardziej,

fôrt - daleko,

furkotać - drżeć,

galanda - szeroki, trzyrzędowy wieniec w stroju regionalnym,

galoty - spodnie,

handlyrz - kupiec,

hańdowni - w dawnych czasach,

ipi ała - mieć coś nie tak z głową,

jakla - kaftan w stroju śląskim,

kabotek - płócienna bluzka z bufiastymi rękawami,

kecki - suknie ludowe,

klara - słońce,

korona - inna nazwa galandy,

kônsek - kawałek,

kryza - kołnierz zrobiony na szydełku,

kupa - tu: dużo,

kyj - kiedy,

leciała - tu: szła,

lelujo - lilia,

łachy - ubrania,

mianowali - nazywali,

modre - błękitne,

paradnica - dziewczyna lubiąca się stroić,

piyrwy - wcześniej,

pocioprały sie - ubrudziły się,

postawili - zbudowali,

przelyź - przejść,

radzi - chętnie,

skiż, skuli - z powodu,

Sosnowiec - część Kosztów, obecnie nazywany Rynkiem, 

struga - potok, 

szlajfka - wstążka, 

sznôrka - wstęga, 

sztofy - materiały wełniane, 

ślazła - zeszła, 

uoblecynie - ubranie, 

uoblykały sie po chopsku - nosiły stroje ludowe, 

uojcowie - rodzice, 

uoplycek - czarna kamizelka bez rękawów w stroju druhny, 

uoturała sie - oprzytomniała, 

werci sie - opłaca się, 

wertikoł - bieliźniarka, ozdobna szafka  pokoju, 

wiela - ile, 

wobik - pułapka, 

zadek - tył, 

zoposka - fartuch płócienny, 

zrychtowane - przygotowane, 

zowdy - zawsze.