Przekludziny. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Piyrwy to ludzie byli trocha bardzi strachliwi jak teroski. Teros to sie nicego niy bojôm. Ani diobłôw ani Pôn Bôcka. Ale tysz utopcôw sie niy bojôm, bo padajôm, że jich ni ma. A przeca piyrwy to jich było aże było. Dzisiej ludzie idôm do wody, kyj sie ino jym podobo. A potym sie dziwujôm, że sie ftosik potopi we wodzie. Potym padajôm, że tak dobrze poradził pływać, a i tak sie utopił. Ale żodnymu do gowy niy prziłazi, że może ftosik mu pômôg? Przeca wiadômo, że we kożdym stowie siedzôm utopce, a te rade chytajôm ludzi a topiôm, coby jejich duszycki chycić.

Piyrwy moja babka zowdy godali, cobych niy śmioł lotać sie kômpać przed świyntym Jônym. Bo wtyncos te zielône gizdy majôm nojwiynkszo siła. Ale jak było jusz po świyntym Jônie, to szło iś do wody. Ale i tak trza było dować pozôr, coby niy gupieć we wodzie. Bo wtyncos szło trefić utopca i bydzie po cowieku. Zowdy moja babka przeszczegała nos, coby niy lyź do wody, jak piźnie dwanoście. Bo wtyncos naprowda idzie być utopiônym bes utopca. I niy bydzie na to rady. Besto my wszyjscy mieli zakoz iś do wody w same połednie. Bo wtyncos tysz utopce miały tako siła, że żodyn niy poradził sie jym uoprić. Wciôngały do wody i fertig. Było po cowieku. Besto jak ino my pedzieli w dôma, że chcymy iś na stow se popływać, a było cićwierci na dwanoście, to babka przezywali. Robili tako chaja, że aże strach to spôminać. Niy dali iś, bo padali, że moga jusz niy prziś nazot. I my sie boli. Uo dwanosty żodyn do wody niy szeł. Dopiyro jak pizło ćwierć na jedna, to jusz babka nic niy godali, a my mogli z kamratami spokojnie iś do wody. A teroski powiydzcie modym, żeby niy śli do wody uo dwanosty, to wos uznajôm za takigo, co mo szmyrgla. Powiy mi, że mie pofyrtało.

Ale niy zowdy utopce były groźne. Niy zowdy ludzi krziwdziły. Ros sie trefiło mojymu dziadkowi jak był mody take cosik. To musiało być jusz za stary Polski. Dziadek mioł kamrata w Bierôniu. I tedy uowdy łaził do niego, posiedzieć, pogodać, abo mu cosik pômôż przi chałpie. Jednego razu śli uoba do niego, a mieli doś taki kônsek drôgi do drałowanio. Śli do niego, bo mioł mu pômogać tachać do sztajgra na gruba jakesik trepy i inksze klamory. I tyn kamrat dziadkowy by se sôm niy wiedzioł z tym rady. Wziyni to z jego chałpy i śli nazot na gruba, coby to dać sztajgrowi. Jak jusz byli wele Bierônio, to widzieli baby iś do cuga. A miały jusz niyskoro, to leciały fes drapko. Naszym sie niy uwijało, bo przeca mieli iś piechty, to do cuga sie niy uwijali.

Ale jak te baby jusz poleciały, to uoros uobocyli, jak ze Przymse wylazły utopce. Cołko familijo. Chop, baba i jejich bajtle. Kożdy niôs jakisik kofer a trownica. Uod tego starego z trownice wystowały jakeś krauzy a bôncloki. Zaroski było widać, że sie utopce kasik przekludzały. I richtig. Blank sie niy interesowały tymi dwôma karlusami, ftorych trefili na drôdze. A chopy sie zeszterowali, bo se pomysleli, że jusz je po nich. A tukej niy. Utopce ani na nich niy zaglôndały. Przeszły wele nich i poszły dali. Ale fes brzidko wyglôndały. Te maśklate, zielône gymby, szłapy jako u żaby, cerwône galoty. Naprowda wyglôndały niyfajnie. I ludzi to wystraszyło. Przeca było to do połednia i kożdy fto szeł wtyncos po drôdze to jich widzioł. No może gynau te baby, ftore leciały do cuga to niy, bo przeca sie uwijały, ale inksi na pewno. 

Potym chopy widzieli, jak cołkôm familijôm włażôm do stowu. Trocha popływały, aże noreście wszyske sie słowały pod wodôm. Nô blank dokładnie dziadek widzioł, że te utopce sie przekludzajôm. Musiało je cosik ze rzyki wygnać. Może cosik puścili do rzyki, bo tedy uowdy ludzie spôminali, że w tamtym casie kupa rybôw zdychało we rzyce. I wtyncos cołko rzyka robiła sie strzibno uod tych padłych rybôw. Widać i utopce sie retowały przed zatrutôm wodôm. Ryby ni miały kaj uciekać. 

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i,

bajtle - dzieci,

blank - całkiem,

bôncloki - garnki kamionkowe,

chaja - awantura,

ci ćwierci na dwanoście - za piętnaście dwunasta,

cug - pociąg, 

ćwierć na jedna - piętnaście po dwunastej, 

dować pozôr - zwracać uwagę, 

drałować - maszerować, 

drapko - szybko, 

familijo - rodzina, 

fertig - gotowy, 

fes - bardzo, 

gizdy - złe istoty, 

gruba - kopalnia, 

gynau - dokładnie, 

kamrat - kolega, 

kyj - kiedy, 

kofer - walizka, 

kônsek - kawałek, 

krauzy - słoiki, 

lotać - tu: chodzić, 

maśklate - ślimaczące się, 

niy wiedzioł se rady - nie umiał sobie poradzić, 

niyskoro - późno, 

padajôm - powiadają, 

piyrwy - w dawniejszych czasach, 

piźnie dwanoście - wybije dwunastą, 

pofyrtało - pomieszało klepki w głowie, 

poradzi - potrafi, 

prziłazi - przychodzi, 

rade - chętnie, lubią, 

strzibno - srebrna, 

szłapy - łapki, 

szmyrger mieć - nie po kolei w głowie, 

sztajger - sztygar,

tachać - targać, 

tedy uowdy - od czasu do czasu, 

trefić - spotkać, 

trepy - ciężkie buty, 

trownica - płachta materiału ze sznurkami służąca do noszenia na plecach różnych towarów, 

utopce - demony wodne, 

uwijać sie - spieszyć się, 

wele - koło, obok, 

za stary Polski - w okresie międzywojennym, 

zeszterowali sie - zestresowali się, 

zowdy - zawsze.