Podania i legendy z terenu obecnych Mysłowic. Ryby uod utopca

Hańdowni na Klachowcu w Mysowicach żył se grubiorz, ftorego mianowali Paulek. Paulek uod Palkôw. Na codziyń robiył na Mysowskij grubie. Jak się uożyniył z takôm gryfnôm dziouchôm, to ros dwa porodziyło mu sie czworo dzieci. Same dziouszki, a jedna urodniyjszo uod drugi. Ale we życiu niy zowdy się darzi. Nojprzôd jego baba zacło morzić morzisko. Ale tak fes, że ros dwa pôminyła, a Paulek ze swojymi cerami uostoł sôm.

Jak przichodziył z roboty, warzył, schranioł wszysko ze stoła, mył statki, a potym zymiatoł i mył dylina. Musioł mieć staranie uo swoja familijo, bo przeca fto to bydzie za niego robiył? I tak durś. Robota i robota we chałpie. Ciyngym w biegu, ciyngym umyncôny żywotym. Ale jego dziouszki rôsły zdrowo jak na drożdżach. I Paulek był z niych fes dumny. Jednego razu, po robocie i uogarniyńciu chałpy, Paulek prziszeł na tako myś, że tysz mu sie cosik uod życio noleży, a niy ino robota a robota! A że za bajtla ze swojym fatrym i bracikami radzi chytali na stowie ryby, to Paulek se pedzioł, że wrôci do tego chytanio rybôw. Dziouchy jusz podrôsły i niy trza było tak sie starać ani uo nie ani uo chałpa. W jego chałpie sie niy przelywało, a tukej trza wykustować piyńć gymbôw. To bydzie dobro rzec, coby prziś nazot do swojigo „ptoka” z casôw jak był mody. Było to dobre i do ducha i do cołki familije.

I zacôn Paulek chodzować na stow Ewald, ftory był za mysowskôm grubôm, jeszcze za Hubertusym i chytoł na wyndka ryby. Casym nachytoł jich malućko, ale tedy uowdy nachytoł tela rybôw, że jego familijo niy poradziyła tego zjeś i jeszcze się ze sômsiadami podzielył. Jak tak Paulek łaziył na tyn Ewald, to widzioł niyros, jak we słôńcu pod hołdôm wygrzywo się taki dziwny panocek. Niy był wysoki, mioł zowdy hut na gowie i kurził fajka. Jak zacôn sie uo niego pytać kamratôw na grubie, to mu pedzieli, że to utoplok.

Tyn był richtig pônym cołkigo stowu. Ale Paulek sie go wiela niy boł. Niy doś, że do wody nigdy niy właziył, to jeszcze zowdy z kamratami robiyli porzôndki po sia, jak prziłaziyli chytać ryby. Ale tysz, jak chyciyli malućke rybki, to zowdy je puszczali nazot do stowu, coby urôsły. Ordnung muss sein, jak pado stare powiedzonko. Ale prziszły ciynżke casy. Na grubie tak sie porobiyło, że zacli wprowodzać fajerki. To uoznocało, że połowa ludzi robiyła pôł tydnia, a drugo połowa druge pôł. Dostowali ino połowa geltu, ale przinojmij jakoś robota była. I Paulek Palka poszeł na Ewald nachytać trocha rybôw, coby cosik do gorka wciepać… Ale jak na złoś, nic niy brało. I wtyncos Paulek zacôn godać, lamyntować a norzykać.
- Pierônie, cołko noc siedza nad tym stowym a ani jedny wajski zech niy
chyciył… Co jo do gorka wciepna!!??
Tak kurzył i pykoł fajfka, a przezywoł wiela wlezie. Wtyncos ze krzokôw wyloz chop we hucie ze fajkom, uoblecôny w dugi mantel. Jak sie uokozało był to utoplok z Ewaldu. Cysorz wszystkich potopiônych w tym stowie. I pedzioł mu tak:
- Palko, żeście sôm fajny chop. Gdowiec. Zowdy mocie staranie uo môj stow. Nigdy bajzlu niy uostowiocie na uowisku, a zowdy jak mi gorole ze Sosnowca uostawiôm burdel, to poprzôntocie. A i malućke rybki niy bierecie, jak je chycicie ino nazot wciepujecie do stowu. Jo wôm pômoga. Kożdy cwortek wele połednia zaciepnijcie podrywa, a jo wôm narychtuja rybôw a rakôw, cobyście niy musieli tukej durś siedzieć. Ale uobiecejcie, że nikomu niy bydziecie uo tym godać.
I tak sie stało. Paulek kożdy cwortek prziłaziył na Ewald i zaciepowoł podrywa. A potym kurził fajka ze swojym kamratym we hucie. A jak przeszły kryzysy to na Mysowskij grubie założył piyrszy zwiônzek wyndkorzy, ftory działoł do naszych casôw. To ludzie z tego zwiônzku mieli staranie uo Ewald. A jak go potym zasuli, to zacli mieć staranie uo Hubertus. I na niym chytali ryby. Cy utoplok przeszeł do tego stowu? Możno tak było, ale uo tym môj pradziadek Paulek Palka jusz niy godoł…

Tomasz Wrona
Na podstawie opowieści Macieja Kaszka (ur.1987 r.) z Mysłowic

Na zdj. pomnik Utopka w Bieruniu

Słownik:
a – i,
cery – córki,
chałpa – dom,
ciyngym – stale,
darzi się - powodzi się,
durś – ciągle,
dylina – podłoga,

dzioucha – dziewczyna,
dziouszka – dziewczynka,
Ewald - jeden z mysłowickich stawów w rejonie kopalni „Mysłowice”- obecnie
zasypany,
fajerki - dni wolne od pracy w ciągu tygodnia,
fajny – ładny,
familijo – rodzina,
fater – ojciec,
fes – bardzo,
gdowiec – wdowiec,
gelt – wypłata,
godać – mówić,
gorol - określenie mieszkańca Polski,
gruba – kopalnia,
grubiorz – górnik,
gryfno – piękna,
hańdowni - w dawniejszych czasach,
hut – kapelusz,
kamrat – kolega,
Klachowiec - część śródmieścia Mysłowic,
kurził - palił fajkę lub papierosa,
mantel – płaszcz,
mianowali - nazywali po imieniu,
mieć „ptoka” - być zakręconym na jakimś punkcie lub hobby,
mocie staranie – dbacie,
morzić morzisko - trapić chorobą,
ordnung muss sein - z niemiecka: porządek musi być,
pado – mówi,
Paulek - zdrobnienie imienia Paul (po polsku Paweł),
pedzioł – powiedział,
pierônie - jedno z najcięższych śląskich przekleństw,
pôminyła – zmarła,
po sia - po sobie,
poradziyła – potrafiła,
przezywoł – wyzywał,
pykoł - wypuszczał dym z ust,

radzi chytali ryby - chętnie łowili ryby,
richtig – rzeczywiście,
schranioł - zbierał w rozumieniu sprzątał,
statki - nieruchomości (tutaj garnki i talerze),
tedy uowdy - od czasu do czasu,
trza – trzeba,
uoblecôny – ubrany,
wajska - mała rybka z gatunku ukleja,
wciepać – wrzucić,
właziył – wchodził,
wtyncos - w tym czasie,
wykustować – wyżywić,
za bajtla - w czasach dziecięcych,
zasuli – zasypali,
zowdy – zawsze.