Podania i legendy z terenu obecnych Mysłowic. Jak utopcule poszły na wojna

Dreiskeiserreich ecke na Supny dzisiej mianujôm Trójkôntym Trzech Cysorzy. Bo piyrwy sie haf trefiały trzi granice: Rusyje, Nimcôw i Austrije. Jak haf pudziecie, to uobocycie, że to richtig spokojny teryn. Wszyndy rosnôm krzoki, wtedy uowdy się trefiôm flaszki uod uożyrokôw i trocha hasio. Miyndzy tym wszyskim cicho se płynie rzyka. A kaj jedna rzyka! Tak richtig to trzi rzyki. Przeca uod Mysowic płynie Corno Przymsa, uod Jynzora Bioło Przymsa, a potym na Trójkôńcie się połôncyły i płynyła Przymsa. To cysorzowo mysowkich dônajôw i rzycek. I Brynice i Boliny i Strugi i Zarynkownika tysz.

Dzisiej je haf spokojnie i cicho, pra? Ale niy zowdy tak było. Przymsa zowdy była niy ino cysorzowôm, ale tysz autobanôm. Powiycie, katać autobanôm? Ale wôm powiym, że to richtig prowda. Bo piyrwy niy było takich fajnych gościńców jake mômy teros i niy było bany ani banki. A ludzie musieli wozić towor. Wozy znali, toć. Ale po lasach rabsiki grasowali i brali uod handlyrzy co popadło! A na rzyce niy trza było sie starać uo rabsikôw. Chocioż tak blank fajnie niy było, bo we Przymsie kupa utopcôw i utopcul żyło i ino zaglôndało, jak jakigo flisoka pod woda wciôngnôńć i utopić! Ale ludzie myni sie jich boli jak rabsikôw. Bestôż po Przymsie pływało kupa galarôw, ftorymi przôd woziyli miyso, skôry, miôd a zboże ku Wiśle. A potym Wisłôm do Gdańska, wielego portu nad samiućkiym morzym. A jak zawitoł do nos przemys, to jeszcze galarami woziło sie wôngle i wszysko to, co wyrobiali we fabrykach a hutach. A żeby ino galarami! Na Przymsie pływały tysz szipy, co miały maszyny na para! Ludzie sie jich nojprzôd boli, bo to kopciło a sapało. To wszyjscy myśleli, że to jaki diobeł! I postawili na Niwce port, kaj niy ino te wodne diobły sie uobrocały, ale tysz ładowali wôngle.

Jak sie jeszcze haf trefiyły te trzi granice, to zacli na Supno przijyżdżać turysty. Bestôż w samych Mysowicach, ale tysz na Supny postawiyli hotele i gospody, coby turysty mieli kaj spać i kaj pojeś. A na Supeckij Gôrze postawiyli wieżo, ftoro mianowali z nimiecka Bismarckturm abo po naszymu Wieżo Bismarcka. Ludzie na nia wyłaziyli i patrzeli jak inoś daleko sie dało. Godali, że widać było fôrt za granica, aże Krakôw. A poniżyj wieży pobudowali mostecek, przez ftory szło se przyńś na austriacko strona.

Kyj na Trôjkôńcie zamiyszkały utopcule, tego dokładnie żodyn niy wiy. Niyftorzi padajôm, że musiało do rzyki wpaś pora modych dziouchôw i to uône były tymi utopculami. Wiadômo ino, że żyło sie jym haf dobrze. Wtedy uowdy ino wyłaziyly ze rzyki jako gryfne mode dziouchy i ciôgły za sobôm modych synków, ftorym te dziouszki za fes sie podobały. A jak jusz byli nad wodom, to żodno siła niy poradziyła jich uratować...

I tak szeł rocek za rockym. Potym prziszły powstania, a za niymi Polsko. Straciyła sie granica, a wros ś`niôm i turysty. Potym Poloki uobalili wieżo Bismarcka. A utopcule żyły se dalij, chocioż jusz mało ludzi prziłaziyło nad Przymsa.

Jak wybuchła wojna, to Poloki Ślônska niy brôniyli. Wojsko drapko poszło na wschôd, ale zdônżyli ino szprôngnôńć mosty nad rzykôm. Ludzie sie Nimcôw wiela niy boli. Bocyli przeca cysorza Wilusia i jego poukłodane cysorstwo. Bocyli, jak jym sie dobrze żyło. Niy myśleli, że za Hitlera tak niy bydzie. Ale potym Hitler napod Francyjo, a potym jeszcze Rusa. Ino że z Rusym tak prosto niy było i Adolf zacôn wojna przegrywać. A ruski front zacôn być coros bliży.

Nimce chcieli Ślônska bronić. Nad Przymsôm postawiyli bunkry z betônu i z nich chcieli szczylać z giwerów i kanônôw do Rusôw. I tak jak Poloki sześ lot przodzi, szprôngli mosty na Przymsie i... uciykli.

Utopcule dały pozôr, że supnioki cegosik sie pierzińsko bojôm. Chowajôm sie po chałpach, a w cołkij uokolicy doł sie cuć uokropny strach. Kanôny waliyły kasik na połedniu, pewnie we Brzezince, a ruske wojoki zajyny Mysowice. Nad Przymsa tysz prziśli i szpacyrowali. I dumali, jak te szprôngniynte mosty naprawić. Utopcule na to patrzyły i noreście zrozumiały, po jakymu ludzie sie bojom. Wiedziały, że te wojoki mogôm krziwdować ludzi. A przeca to byli uod nich ludzie, a niy uod ruskich wojokôw. I to uône mogły se jich pod woda wciôngać, a zbiyrać uod nich duszycki. A niy jakeś przibytnie wojoki ze skośnymi uocami. Uo niy! I besto utopcule postanowiyły brônić swojich ludzi. Poszły na wojna. I to jeszcze jak!

Ruski oficyjer, ftory mioł postawić szprôngniynty most z bany, kozoł swojym wojokôm postawić mały mostek ze drzewa. Posłoł wojoka, coby pouoglôndoł, kaj by szło taki postawić. Wojok poszeł. Uoros zaglôndo, a nad rzykôm siedzi fajnisto dzioucha. Zdziwiył sie trocha, bo był stycyń i fes mroźno zima, a tukej tak leko uoblecôno gryfcula siedzi! Zaroski se podumoł, że jak jôm chyci, to bydzie robiył take rzecy, że aże radocha mu serce ścisła! Podeszeł bliży ku dziousze, a ta chyciyła go za mantel i... gich niym do wody! A potym pod woda. I po wojoku. Ale oficyjer zdziwiył sie trocha, że wojok niy wroco. To posłoł na zwiad dwóch nastympnych. Tyn, co szeł przodkym, piyrszy dojrzoł gryfcula. I se pomysloł to, co tyn utopiony przodzi borok. Podeszeł bliżyj i woło:

- Красавица, подойди к меня! (Krasawica, padajdi k mienia! Pôć sam ku mie fajnisto dzioucho).

A ta piyknie sie uśmiychnyła i na uocach drugigo wojoka chyciyła go i... porwała pod woda! Jak to ruski wojok uobocył, łaps za pepesza i zacôn szczylać do utopcule, ale jak dojrzoł ze rzyki wyłazić nastympne, tak uciyk.

Zameldowoł oficyjerowi, co widzioł. Tyn sie zacôn śmioć. I pado:

- Скажи, мальчик, сколько ты выпил водки? (Skaży, malczik, skolko ty wypił wodki? powiydz synek, wielaś wypiył gorzoły?)

- Я – zdumioł sie wojok – ни капли! (Ja? ni kapli! Jo? Ani kapki!)

- Как же ни капли, если ты видел красавиц, которые вышли из реки? Ты с ума сошёл или что? (Kak że ni kapli, jesli ty widieł krasawic, kotoryje wyszli iz reki? Ty s uma soszoł ili szto? Jak to ani kapki, kyj żeś widzioł fajne dziouchy, ftore wylazły z rzyki? Tyś zgupioł abo co?)

I kozoł oficyjer sie zaprowadzić nad rzyka. Wziôn tysz ze sobôm poruch wojokôw. Ale tysz i jednego z nich chyciyła utopcula i na uocach uoficyjera wciôngła go pod woda! Przelông sie uôn uokropnie. Prôbowoł godać ze swojymi gynerałami, coby dać se pokôb j z tym mostym. Ale ci sie uparli, a jak usyszeli uo utopculach, to zacli sie ś`niego śmioć. Wôl niy wôl trza było mostek postawić, a potym naprowiać wiely most, coby cugi môgły lotać z wojskym na frônt. I wojoki stowiali mostek z drzewa. A fto podeszeł blisko wody, zaros utopcule go chytały i darły ś`niym pod woda. Miyndzy ruskimi wojokami był uokropny strach. Ale utopcule były przeca na wojnie i wojowały jak poradziyły. Utopiły we naszyj rzyce Przymsie niymało wojokôw ruskich. Ale chciały bronić ludzi jak sie dało.

Dopiyro jak skôńcyli robić z mostym, ruske wojoki pojechali dali na wojna. A utopcule były rade, że môgły być na wojnie i bronić ludzi przed tymi chacharami ze wschodu...

Tomasz Wrona

Dziękuję Łukaszowi Gęborkowi za konsultacje tekstów w języku rosyjskim

Na zdj. Trójkąt Trzech Cesarzy (Kąt Trzech Cesarstw) jest miejscem, gdzie, jak głosi podanie, utopcule zaatakowały radzieckich żołnierzy

Słownik:

a – i,

autobana – autostrada,

bana – kolej,

banka – tramwaj,

bestôż – dlatego,

blank – całkiem,

bocyli – pamiętali,

chachary - źli ludzie,

cugi – pociągi,

dały pozôr - zwróciły uwagę,

dônaje – potoki,

drapko – szybko,

dziouchy – dziewczyny,

galary - barki rzeczne,

gich - rzuciła kimś/czymś,

giwery – karabiny,

gościniec - trakt lub droga bita,

gorzoła — wódka,

gryfcula - piękna dziewczyna,

haf – tam,

handlyrze – kupcy,

hasie – śmieci,

fajnie – ładnie,

fajnisto – przepiękna,

flaszka – butelka,

fôrt – daleko,

kaj – gdzie,

kanôny – armaty,

kapka – kropla,

kasik – gdzieś,

katać - czyżby lub czy rzeczywiście,

lotać - biegać lub jeździć,

łaps – złapała,

mantel – płaszcz,

mianujôm – nazywają,

myni – mniej,

pepesza - popularna nazwa rosyjska na karabin maszynowy,

pierzińsko - tu: wyjątkowo mocno,

piyrwy – dawniej,

przeca – przecież,

przibytnie – przyjezdni,

przodek – przód,

przodzi – wcześniej,

rabsiki – rozbójnicy,

richtig – rzeczywiście,

supnioki - mieszkańcy Słupnej,

szipy – statki,

szprôngnôńć - wysadzić w powietrze,

toć - słowo potwierdzające poprzednią tezę,

trefiôm - mogą spotkać,

uoblecôno – ubrana,

uożyroki – pijacy,

utopcule - żeńska forma utopca,

wiela – ile,

wielu – duży,

wojoki – żołnierze,

wôl niy wôl - chcąc nie chcąc,

wszyndy – wszędzie,

wtedy uowdy - od czasu do czasu,

wyrobiali – produkowali,

ze drzewa - z drewna,

ze rzyki wyłazić nastympno - jak wychodziła z rzeki kolejna,

zowdy – zawsze.