Polski Związek Pracowników (cz. 1)

Związek reprezentował interesy urzędników i pracowników biurowych pracujących w górnośląskim przemyśle. Zapomniane dziś stowarzyszenie było dowodem na obecność na Górnym Śląsku kadry urzędniczej polskiego ducha.

Historia P.Z.P. sięga początków drugiej dekady XX w. Przed pierwszą wojną światową istniało na Górnym Śląsku 6 kół poznańskiego Zjednoczenia Młodzieży Kupieckiej z liczbą 200 osób. Powstanie Polskich Rad Ludowych oraz uroczystość 3 maja 1919 r. były impulsem do założenia w Bytomiu 22 czerwca 1922 r. filii poznańskiego Zjednoczenia Młodzieży Kupieckiej w Bytomiu. Założycielem był Leon Hadrjan. W następnych miesiącach powstawały placówki w Gliwicach, Zabrzu, Królewskiej Hucie, Katowicach, Szopienicach, Lipinach, Szarleju. W Mysłowicach placówkę utworzył Klemens Zawisza. W pierwszej kolejności prowadzono kursy języka polskiego.

W okresie przedplebiscytowym stowarzyszenie działało pod nazwą Zjednoczenie Młodzieży Kupieckiej – Okręg Śląski. W marcu 1920 r. na zjeździe w Poznaniu delegaci uchwali zmianę nazwy na „Związek Handlowców” z dodatkiem: Zjednoczenie Zawodowe Pracowników Handlowych, Przemysłowych i Biurowych. Na zjeździe delegatów ze Śląska w Katowicach 30 października 1921 r. zarząd podjął decyzję o zmianie nazwy na Polski Związek Pracowników Przemysłowych, Biurowych i Handlowych w skrócie P.Z.P. Od tej pory związek przyjął znak graficzny w postaci trójkąta (ilustracja). Pierwszy zarząd P.Z.P. tworzyli: Ludwik Maciejewski z Bytomia, Stanisław Marzec z Roździenia i Wiktor Ryszka z Mysłowic. Od tej pory P.Z.P. rozpoczął działalność na własne konto, rozluźniały się więzy ze Związkiem Handlowców w Poznaniu.

Po przyłączeniu części Górnego Śląska do Polski funkcjonowało na tym terenie 28 placówek P.Z.P. w sile 2,5 tys. członków. 7 oddziałów działało na Śląsku Opolskim. 15 kwietnia 1922 r. wyszedł pierwszy numer czasopisma związkowego „Echo Pracownika Śląskiego” w nakładzie 6,5 tys., którego redaktorem naczelnym był Leon Hadrjan. W 1923 r. związek brał udział w ogólnopolskim zjeździe przedstawicieli Związków Zawodowych Pracowników Umysłowych w Warszawie. Powołano tam Zrzeszenie Polskich Pracowniczych Związków Zawodowych, do którego przystąpił P.Z.P. Po kolejnych przekształceniach na szczeblu centralnym powołano z połączenia kilku dużych stowarzyszeń Unię Związków Zawodowych Pracowników Umysłowych, liczącą w 1934 r. 38 związków, w sile 48 tys. członków. Unia była jedynym stowarzyszeniem skupiającym pracowników umysłowych w Polsce. P.Z.P był w Unii jedynym przedstawicielem z Górnego Śląska.

P.Z.P. angażował się w działania mające na celu zapewnienie ochrony prawnej pracownikom umysłowym, zabiegał o utworzenie sądów kupieckich i przemysłowych. Od 1924 r. postulował o usunięcie wszystkich obcokrajowców zatrudnionych w przemyśle i przyjęcie na ich miejsce zamieszkałych na Śląsku Polaków, wnoszono o wprowadzenie języka polskiego do administracji i urzędów działających w przemyśle. Związek zalecał, aby nie posyłać dzieci do szkół niemieckich. W 1934 r. funkcjonowało 85 oddziałów P.Z.P. z ponad 6 tys. członków. W następnym odcinku historia Koła Mysłowickiego.

Dariusz Falecki