Historyczne osobliwości przyrody

Niedawno wszedłem w posiadanie pokaźnego księgozbioru po Mieczysławie Mazarakim, założycielu Muzeum w Chrzanowie. Książek jest sporo. Wiele w języku niemieckim. Wszelako dominują te w języku polskim. Po ziołach, kolejnym, bardzo ważnym dziełkiem, które wypatrzyłem w tym zbiorze są: Osobliwości i zabytki przyrody województwa śląskiego autorstwa Andrzeja Czudka. Dzieło okazało się jako pozycja 19 wydawnictw Państwowej Rady Ochrony Przyrody. Na okładce przeczytamy, że wydano ją w Krakowie w 1930 roku, a nieco dalej, że miało to stać się w 1929 roku. Wydanie dzieła zapowiadano na rok 1927. Był poślizg.

Ponieważ dzieło ukazało się z poślizgiem, już w chwili wydania mogło być nieaktualne. To zresztą jest mankamentem każdego dzieła o charakterze wykazu osobliwości czy też przewodnika turystycznego. Tutaj autor porządkując w 1928 roku swoje notatki nie miał możliwości aktualizacji materiału zebranego wcześniej. Oto dosłowny cytat: Niektóre drzewa wymienione w tym spisie są już prawdopodobnie zniszczone. Burza szalejąca w pierwszych dniach lipca u. r. nad Górnym Śląskiem uczyniła bardzo wielkie spustoszenia wśród tych starych zabytków – inne może znowu padły ofiarą chciwości ludzkiej, gdyż początki spisu sięgają r. 1925-go. To też przystępując obecnie do wydania zebranego materiału, pytam się Was, Bracia Ślązacy, o losy tych drzew, świadków naszej złej i dobrej woli, słowami Mickiewicza, który tęskniąc na obczyźnie za swą ojczyzną kochaną i jej cudną przyrodą, woła w IV Ks. „Pana Tadeusza”:

„Drzewa moje ojczyste! Jeśli niebo zdarzy,

Bym wrócił Was oglądać, przyjaciele starzy:

Czyli Was znajdę jeszcze? Czy dotąd żyjecie?

Wy, koło których pełzałem jak dziecię….”

Powiat Katowice

Obszar będącą w zasięgu naszych mediów w owym czasie obejmował jeszcze powiat pszczyński. Tamte osobliwości opiszę w odrębnym artykule. W tym dziele bardzo ważny był pewien buk pospolity z Brzezinki. Opis nieznacznie skrócony. Drzewo potężnych rozmiarów stoi w odległości 15 minut od dworca, przy kamieniu drogowym 1,1, po lewej stronie szosy w kierunku Wesołej. Obwód jego wynosi 3,44 m, wysokość  około 28 m. Drzewo jest zupełnie zdrowe. Korona zielona i gęsta, zniekształcona tylko nieznacznie od strony szosy przez wycięcie kilku gałęzi (…). Do wysokości 4,5 m pień drzewa, kształtu walcowatego, bez sęków lub dziur, pozbawiony jest bocznych rozgałęzień. Kapliczka, która wisiała na drzewie do r. 1922 została strącona przez piorun, (…). Od strony zachodniej pień drzewa jest pokryty porostami. Drzewo stoi na łączce tuż obok szosy i jest własnością Sp. Akc. „Tillenwinkler” w Katowicach.

Poza tym w Mysłowicach Janowie wymieniono: Kopalnia „Giesche”. Aleja dębowo-brzozowa znajduje się w miejscu, gdzie stał stary zamek letni hr. Mieleckiego. Wspomniano rejon dawnej wieży Bismarcka, wówczas Wieży Powstańców, ale tam nie było drzew godnych uwagi. Generalnie ciekaw jestem, czy opisany buk oraz aleja dziś istnieją. Ktoś wie cokolwiek? Ciąg dalszy nastąpi w przyszłym roku. Zajrzymy do ówczesnego powiatu pszczyńskiego.

Piotr Grzegorzek

PS. Następne wycieczki odbędą się dopiero w przyszłym roku. Pierwsza okazja to dopiero 14 stycznia 2023. Spotykamy się w Chrzanowie przy ulicy Mickiewicza 13, znaczy się pod muzeum. Czekamy do godziny 9.00 a potem wybieramy cel wyprawy. Nie lękajcie się.