Skarbnik niszczy gruba. Legendy i podania z terenu Mysłowic i okolic

Hańdowni to sie pokazowały rostômajte cuda. Na grubach robili bergmany, a w tych grubach żyły skarbniki. Na grubie zowdy trza było ciynszko robić, ale kyj niy było inkszego zorobku, a familijo trza było utrzimać, to co było robić? Wôl niy wôl szło sie na gruba robić, nawet, jak cowiek wiedzioł, że z tyj roboty môg niy prziś nazot! Chopy śli wôngle kopać, a jejich baby i matki rzykały, coby jym sie nic złego niy trefiyło.

Było to downo tymu jak jeszcze Hołdynôw Anhaltym mianowali. Była tam tako gruba, kaj prziszeł robić jakisik mody synek. Było mu dopiyro uoziymnoście lot. Ale to niy był taki akuratny synek, ino durś by ino społ. Ja, oberbergmôn posyłoł go durś na rostômajte roboty, ale synkowi ino durś sie chciało spać. Besto zowdy znod se taki chodnik, coby mu kożdy doł świynty pokôj a lygoł i społ wiela wlazło! 

Było to w sobota po połedniu. Ale synek społ a społ. I zaspoł na fajrant! A musicie wiedzieć, że piyrwy w niydziela sie niy fedrowało. Besto synek na grubie uostoł sôm! Dopiyro sie uobudził, kyj na grubie jusz nikogo niy było, a była jusz niydziela. Wejrzoł, a sam jego karbidka ledwo świyciyła. Synek poklupoł w lampa, a ta mu jeszcze zgasła. I tak synek uostoł po cimoku. Ale z pola do szybu mioł daleko droga. Besto synek siedzioł a cekoł aże ftosik po niego przidzie. 

Uoros posyszoł muzyka. Wejrzoł w tamta strôna i uobocył, że ku niymu idom fakle i fes mocne światło. Dużo światła. Synek dojrzoł, że to idzie wesele! Jego nojlepszy kamrat szeł za modego pôna. Jak go dojrzoł, to zacôn na niego wołać:

- Co ty sam robisz? 

Na to nasz synek pedzioł:

- Lampa mi zgasła, besto ni môm światła! 

Na to mody pôn:

- To pôć z nami. 

I poszeł ś`niymi na wesele. A cieszył sie haf, a tańcowoł. Jod a piył. Uoros mu sie pokozoł Skarbnik i pyto, cy niy za dugo siedzi na tym weselu? Synek uodpedzioł, że richtig je mu fes dobrze, ale by chcioł jusz iś do dom. Besto Skarbnik wziôn synka i śli bes corne szkały, ftore sie rozstôpowały i robiła sie jym droga. Uoros prziśli do takigo wielego, złotego zômku. I wleźli do niego! Niy było haf żodnego. Wleźli do takij wielyj kômôry. Synek zaglôndo, a sam masa rostômajtych skarbôw. Złoto, dijamynty. Cego ino by sie pragło! A Skarbnik pedzioł do modego bergmôna, coby se wziôn jedna bryłka. Tôż synek se wziôn tako piykno a dorodno. Potym Skarbnik zawar zômek. I pośli dali.  Uoros sie znodli na podszybiu. Skarbnik bije zignalami, coby szola puścili, ale na grubie niy było żodnego, bo zaś byla niydziela. Besto Skarbnik chycił za telefôn a dzwôni do kerownika. Zaroski przilecioł na gruba a puścił szola i w nij przijechoł pod ziymia. Synek wloz zaroski do szole, a Skarbnik uostoł i pado do kerownika:

- Zawołejcie mi derechtora! 

Zaros po niego zadzwonili a derechtôr prziszeł i zjechoł pod ziymia. Noreście Skarbnik do niego godo:

- Niy chca widzieć wiyncyj tego synka na grubie! Dejcie mu take utrzimanie, coby môg normalnie żyć. I Skarbnik kasik sie stracił!

Kyj Skarbnik kozoł, tak derechtôr zrobiył. Ale przodzi zacli sie synka pytać, jako go mianujôm i skônd je, bo go żodyn niy znoł! Szukali go we spisach bergmônôw, ale go nikaj niy było. Łojcôw jego tysz jusz niy było, a uôn sôm ni môg sia poznać! 

Ale gruba dowała synkowi utrzimanie ino jakisik cos. Jak sie zmynił derechtôr, to zaś przestała mu płacić. Besto zaś musioł robić na grubie. I jak tak robił, to zaś prziszeł ku niymu Skarbnik a pytoł sie go:

- Camu robisz? 

Synek uodpedzioł

- Bo musza!

Besto Skarbnik zawołoł derechtora. Ale nowy derechtor ino zamachnył rynkami a bes godki zebroł sie do szole a wyjechoł z gruby. Besto Skarbnik kozoł synkowi wyjechać na wiyrch. A potym duch sie stracił i puścił do luftu cołko gruba. A co uostało na dole, to wszysko zniszczył. Tak sie dzieje, jak sie niy sucho Skarbnika!

Tômasz Wrôna

Słownik:

a-i, akuratny- potrafiący się odpowiednio zachować, baby- tu: żony, bergmany - górnicy, cimok - ciemność, derechtôr - dyrektor, durś - ciągle, fajrant - koniec dniówki, fakle - pochodnie, familijo - rodzina, fedrowało - wydobywało się węgiel, fes - bardzo, ftosik - ktoś, gruby - kopalnie, hańdowni - kiedyś, dawniej, haf - tam, kaj - gdzie, kamrat - kolega, karbidka - lampa na karbid, kyj - kiedy, lygoł - kładł się, masa - dużo, mianujôm - nazywają, nazot - z powrotem, oberbergmôn - nadgórnik, piyrwy - w dawniejszych czasach, wcześniej, pôć - chodź, puścił do luftu - wysadził w powietrze, richtig - rzeczywiście, rostômajcie - różnie, rzykały - modliły się, sam - tutaj, synek - chłopak, szola - winda, trefiyło - przydarzyło się, trza - trzeba, wiyrch - powierzchnia na kopalni, wôl niy wôl - chcąc nie chcąc, zowdy - zawsze.