Skrajne nierówności: Dlaczego jedne państwa bogacą się, a inne wciąż walczą o podstawy egzystencji?

Produkowany w ciągu godziny dochód przeciętnego mieszkańca Luksemburga wystarczyłby, by wyżywić rodzinę w Burundi przez… ponad miesiąc.

W 2024 r. luksemburskie PKB per capita przekroczyło 138 tys. USD, podczas gdy w Burundi wyniosło ok. 366 USD. Codzienność, z jaką mierzą się mieszkańcy kraju uznawanego za najbiedniejszy kraj na świecie, pokazuje, jak daleko jesteśmy od globalnej równowagi.

• ≈ 700 mln ludzi (8,5 % populacji) żyje poniżej granicy skrajnego ubóstwa 2,15 USD/dzień — i trend spadkowy zatrzymał się po pandemii  .

• Ponad 40 % światowego majątku kontroluje najbogatszy 1 % dorosłych (dane Credit Suisse 2023, World Inequality Lab).

  Reklama

• Różnica PKB per capita między pierwszą a ostatnią pozycją rankingu przekracza 380 ×.

1. Historia i zasobyKolonialny podział pracy pozostawił wiele krajów z monokulturą eksportową (kawa, bawełna) i niewielkim udziałem w łańcuchu wartości.

2. InstytucjeNiewydolne sądy czy korupcja podnoszą koszt prowadzenia biznesu, odstraszając kapitał zagraniczny.

3. Edukacja i demografiaKażdy dodatkowy rok nauki podstawowej zwiększa przyszłe zarobki o 9 % (dane UNESCO). Państwa z wysokim wskaźnikiem skolaryzacji szybciej adop­tują technologie.

   Reklama

4. Geografia i klimatBrak dostępu do morza podnosi koszty handlu; ekstremalne susze czy powodzie niszczą infrastrukturę.

5. Pułapka zadłużeniaWedług Banku Światowego połowa krajów o niskim dochodzie wydaje więcej na obsługę długu niż na edukację i zdrowie łącznie.

Burundi – z populacją ok. 13 mln – zmaga się z szybko rosnącą liczebnością ludności, ograniczoną ziemią uprawną i powracającymi suszami. Gdy rolnik traci plony, brakuje mu środków na nasiona w kolejnym sezonie; bez inwestycji plony dalej spadają, a błędne koło biedy się domyka.

Paradoksalnie, szybki wzrost dochodu nie gwarantuje równego dobrobytu wewnątrz kraju. Stany Zjednoczone czy Irlandia notują wysokie PKB per capita, lecz zmagają się z rosnącą nierównością mediany dochodów i dostępem do taniego mieszkalnictwa. Oznacza to, że „bieda wśród bogactwa” może istnieć równolegle do „bogactwa pośród biedy” (globalnych elit w państwach o niskim PKB).

• Inwestycje w kapitał ludzki – szkolnictwo powszechne, zdrowie podstawowe, zwłaszcza kobiet i dzieci.

• Ułatwienia w handlu regionalnym – likwidacja barier celnych w Afryce (AfCFTA) może podnieść przychody kontynentu o 450 mld USD do 2035 r. (prognoza Banku Światowego).

  Reklama

• Cyfryzacja usług publicznych – przykłady z Estonii czy Rwandy pokazują, że e-urząd ogranicza korupcję i skraca procesy rejestracji firm.

• Długoterminowe, niskooprocentowane finansowanie klimatyczne – adaptacja rolnictwa do susz i powodzi jest dziś tańsza niż odbudowa zniszczonych plonów.

Wnioski

Świat nie jest skazany na rozziew między Luksemburgiem a Burundi, ale bez reform strukturalnych – od edukacji i instytucji po uczciwy handel – nierówności będą się utrwalać. Każdy wskaźnik, od długości życia po poziom demokracji, pokazuje, że gospodarcza przepaść pociąga za sobą konsekwencje polityczne i społeczne.

Zrozumienie mechanizmów nierówności to pierwszy krok; drugi to wspólne – lokalne i międzynarodowe – decyzje, które realnie zmniejszą dystans między „pierwszą ligą” gospodarek a krajami, w których codzienna walka toczy się o dostęp do czystej wody.

Artykuł powstał w oparciu o dane z portalu BNBN.pl