Motopompa „Silesia” z Wesołej

Fabryka z Bielska zmotoryzowała Polskę. Jej początki sięgają czasów, kiedy Bielsko należało do Austro-Węgier. W międzywojniu zakład produkował motopompy na potrzeby straży pożarnych. Jedną z nich nabyła w 1933 r. OSP Wesoła.

W 1872 r. powstała w Bielsku fabryka wyrobów metalowych i maszyn Johanna Ochsnera, przybyłego z miejscowości Nová Pláň, leżącej na pograniczu Śląska i Moraw. Działała w niej kuźnia miedzi, wytwórnia kotłów, odlewnia, stolarnia i ślusarnia. Produkowano aparaty destylacyjne do spirytusu, kotły parowe, zbiorniki i pompy. Surowcem były blachy miedziane, ołów, cynk, surowe żelazo sprowadzane z hut w Anglii, Niemczech i Witkowic. Produkty znajdowały zbyt w Galicji, na Śląsku i Węgrzech. Od 1905 r. firmę prowadzili synowie założyciela, Karl i Eugen Ochsner, którzy przekształcili ją w spółkę Karl Ochsner & Sohn. W 1904 r. wytwarzano tam wyroby z miedzi i żelaza do gorzelni, farbiarni, pompy ręczne i mechaniczne, instalacje wodociągowe dla fabryk i budynków mieszkalnych, ponadto odlewy w spiżu, brązie i mosiądzu. W okresie międzywojennym rozpoczęto produkcję motopomp. W zbiorach CMP znajduje sie motopompa sygnowana „Karol Ochsner i Syn“ z 1933 r. (ilustracja). Sprzęt znajdował się na wyposarzeniu OSP Wesoła. Sprzęt przekazano do  muzeum w 1975 r. Pompę o wydajności 630 l/min. napędzał dwusuwowy silnik benzynowy warszawskiej firmy Steinhagen i Stransky o mocy 15 KM. 

Po wojnie zakład Ochsnera ocalał jako jedyny z przedwojennych wytwórni motopomp w Polsce. Do Bielska oddelegowano z Warszawy w 1945 r. Fryderyka Bluemke z zadaniem uruchomienia produkcji. Bluemke był absolwentem Politechniki Gdańskiej. Przed wojną kierował działem silników w fabryce Steinhagen i Stransky w Warszawie, specjalizował się w konstrukcji silników dwusuwowych. W Bielsku zajmował sie konstrukcją małolitrażowych silnikowów spalinowych i motopomp pożarniczych. 

W 1948 r. dawny zakałd Ochsnera zmienił nazwę na Wytwórnię Sprzętu Mechanicznego (WSM). Zadaniem zespołu inżynierów było opracownie konstrukcji motopompy pożarniczej typu M 800. Była to pompa napędzana silnikiem dwusuwowym-dwucylindrowym chłodzonym cieczą o mocy 28 KM. Ciężar motopompy z paliwem i wodą wynosił ok. 163 kg. Motopompa była pierwszą wyprudokowaną w Polsce po wojnie, nazwano ją „Leopolia“.  W 1949 r. skonstruowano motopompę M 200 - dwustopniową odśrodkową, napędzaną silnikiem dwusuwowym jednocylindrowym, chłodzonym powietrzem o mocy 8 KM. Obie motopompy znajdują sie również w zbiorach CMP. Seryjną produkcję uruchomiono w 1949 r. W tym czasie pracowano jeszcze na przedwojennych maszynach, część prac montażowych wykonywano ręcznie, dlatego roczna produkcja nie przekraczała kilkudziesięciu egzemplarzy. Następczynią „Leopolii“ została „Polonia“ typu PO3, którą produkowano od 1958 r. do połowy lat 70 XX w. 

Od 1953 r. prowadzono w Bielsku prace nad silnkiem do samochodu osobowego „Syrena“. Konstrukcja silnika była udoskonaloną wersją silnika stosowanego w strażackich motopompach. Typ S15 był silnikiem dwucylindrowym o mocy 27 KM, chłodzony cieczą. Po wykonaniu kilku wersji samochodów prototypowych pierwsza „Syrena“ zjechała z taśmy montażowej w 1957 r. W następnych latach udoskalano model i silniki. Do 1972 r. „Syreny“ produkowano w FSO na warszawskim Żeraniu, następnie w FSM Bielsko-Biała. Do 1983 r. wyprodukowano ogółem ponad pół miliona „syrenek“.

Dariusz Falecki

Na zdjęciu motopompa „Silesia“ – producent: Karol Ochsner i Syn, 1933 r.