Carownica słômka. Legendy i podania z terenu Mysłowic

Jedna baba na Dzieckowicach to była ale robotno. Cołki dziyń lotała a robiła. Przôntała chałpa, ukłodała klamory na placu. Aże miała gowiydź, to tysz miała uo nia staranie. Trza było pouodbywać kury, świnie, krowa. Kurôm dowała uwarzône zimioki z uosuciym, bo te gizdy tak sie rozwiyzły, że samych kartofli to jeś niy chciały! A jak dała do nich uosucio, to zowdy wszysko zjadły! A świnie tysz rade te kartofle jodały, ale jym niy trza było uosucio dować. Nojlepszo była krowa. Bo tyj stykło siana dować abo na łônka wywiyś i już było fertig. Nô, ale zanim sie jôm wywiydło na pole, krowa trza było nojprzôd umyć, coby gańby przed sômsiodami niy było, jak by była corno i uoblepiôno jakimiś marasami z uobory! Ale jak jôm uomyli, to była tako radoś na nia patrzeć, że sie baba naprowda niôm asiła! A wiela mlyka dowała ta krowa. A jak z tego mlyka narobiła syra, to cołko familijo miała co jeś. Take było dobre.

Baba fes dużo robiła, bo jeji chop robił na grubie po cołkich dniach. To go durś w chałpie niy było. Ja, dzisiej padajôm, że baby nic niy znacôm, ale to trza pedzieć- fto w chałpie rzôndził? Fto rzôńdził pijôndzami, ftore chop przinosił z roboty? Fto mioł w dôma nojwiyncyj do pedzynio? A jak się wejrzało na chopiônki, to fto wyglôndoł jak cysorzowo? Zowdy baba! Bo chop jak sie uoblyk w tyn szaket i galoty, i koszula, to tysz tak jakosik biydnie wyglôndoł. A camu chop mało rzôńdzi? Dyć chopa nigdy niy było, bo robił. 

Ja, to prowda, że chopa niy było, ale trza było uo niego mieć staranie. Przeca przinosił do chałpy pijôndz! Besto baby wiedziały, że jak chop ciynżko robi, to trza mu dac pojeś, wyprać łachy, wybiglować. Bo chop tysz musioł cuć, że mu baba pszaje. Tak to był tyn nasz ślônski świat postawiony. Besto baby musiały rzôńdzić. Ale tysz przi chałpie niymało robić. Bo przeca, jak fto był robotny, to go mieli wszyjscy w zocy. Besto nasza istno baba warziła chopu uobiod a rychtowała śniodanie w dôma i do roboty. A jak chop jusz poszeł na gruba, to dopiyro baba sie dowała do wszyskigo, co my jusz godali.

Ale przeca baba tysz niy poradziła robić durś, bes uoddychu! Tysz se musiała siednôńć a trocha podychać. Inacy się niy dało. Nojcyńści to było we wiecôr, zanim chop z roboty prziszeł. I tak ros nasza se siadła, jusz na wiecôr, to ji sie spômniało, że chop z roboty prziniys knapszachty do połotanio. Wiycie, to były take galoty, we ftorych bergmôn robił na dole. Ale tyn jeji chop kasik zahacył a galoty potargoł. Ale tak to były blank dobre! Ino jako to bydzie po grubie lotoł w potarganych galotach. Dyć to gańba. I tak baba wyprała te galoty a dała sie do łotanio. Sztopuje a sztopuje, ale uoros posyszała jakisik szurcynie. Zaglôndo haf, skônd te szurcynie szło i widzi cosik dziwnego. Bes dziurka uod kluca ciśnie sie jakosik mało słômka. Wiycie- taki kônsek słomy co sie z pola zbiyro jak sie żniwuje. Tako piykno ta słômka była- cołko żôłto a równiuśko przistrziżôno, chopy jôm fto nożyckami prziciôn. Inoś baba sie zdziwiła, że ta słômka ciśnie sie do jeji chałpy. Ale ftosik ji na bozny robi! Poszła, wejrzała za dźwiyrza, a tukej żywego ducha! Zdziwiło to fes baba, ale nic, może sie ftosik schowoł? Jak se pomyślała, tak poszła nazot do sztopowanio. Ale jak ino zacła zaś swoja robota, to słômka zaś zacła sie ku nij ciś bes ta dziurka uod kluca! To baba jôm chyciła i chciała wyciôngnôć jôm z tyj dziurki. Ale słômka choby była uosztrabowano. Ani drgła! To fes zdziwiło baba, ale pociôngła jeszcze mocnij i…zaś nic! Słômka jak była we dziurce klucowyj, tak uostała. I co tu robić z takôm słômkôm? Dyć ni może siedzieć w tyj dziurce, bo to brzidko wyglôndo. A jakby fto prziszeł, to se przeca źle uo babie pomyśli! Aże miała do sztopowanio wyciôngniynte niy ino jegły a nici, ale tysz nożycki, to je wziyna i uszczigła ta słômka na pôł wele dźwiyrzy. I tak jedyn kônsek uopod na delina w kuchni, a dugi na siyni. Ino niy wiedzieć camu, baba te dwa kônski uostawiła leżeć na ziymi i poszła spać. 

Rano, jak wstała, to sie fes zdziwiła. Bo pod dźwiyrzami zamias słômki leżało pôł baby. A po drugij strônie dźwiyrzy druge pôł. Ta przeszczidzôno baba to była jakoś cudzo, bo ji nasza istno niy znała. Nasza baba jôm pomacała, pouoglôndała, uobrôciła na plecy. Ale baba leżała niyżywo a tysz nikaj krwi niy było. Na dodatek chned po tym uoglôndaniu ta przeszczidzôno bab znikła! I jusz niy było ani słômki ani baby! To tysz zdziwiło nasza baba. Ale jak sie potym dowiadywała, to musiała być jakosik carownica, ftoro jako słômka chciała wlyź do jeji chałpy. Może chciała jôm ukrziwdzić?

Tômasz Wrôna

Słownik

a - i,

asiła - była dumna z czegoś,

baba - kobieta lub żona,

bergmôn - górnik,

chned - niedługo,

chopiônki - kobiety noszące stroje ludowe,

ciśnie sie - pcha się,

delina - podłoga,

durś - stale,

dźwiyrza - drzwi,

fes - bardzo,

fertig - gotowe,

galoty - spodnie,

gańba - wstyd,

gowiydź - zwierzęta,

gruba - kopalnia,

haf - tam,

istno - znana wszystkim,

jegły - igły,

klamory - różne przedmioty,

kônsek - kawałek,

łachy - ubrania,

maras - błoto,

miała staranie - dbała,

na bozny robi - żartuje sobie,

podychać - odpocząć sobie,

pomacała - podotykała,

potargoł - podarł,

pouodbywać - karmić zwierzęta,

pszaje - kocha,

rade - lubiły,

robotno - pracowita,

rychtowała - przygotowywała,

stykło - wystarczyło,

syr - twaróg,

szaket - marynarka,

sztopować - zszywać,

szurcynie - szeleszczenie,

trza - trzeba,

uosucie - dodatek do jedzenia w postaci otręb lub ziarna albo mąki np. żurkowej,

uosztrabowano - utknęła,

warziła - gotowała,

wlyź - wejść,

wybiglować - wyprasować,

wele - obok,

zaś - znowu,

zowdy - zawsze.