Jan Nepomucen - obrońca tajemnicy spowiedzi

Najlepszy i największy pomnik czeskiego świętego wykonał na Śląsku jego krajan Jan Jerzy Urbański. Artysta należał do grupy wybitnych rzeźbiarzy działających we Wrocławiu.

J. J. Urbański urodził się ok. 1675 r. w Chlumcu koło Chabarovic, na pograniczu czesko-saksońskim. Właściciel dóbr Chlumec i Chabarovice - hrabia Jan Franciszek Kolowrat-Krakowski wysłał zdolnego młodzieńca na nauki do Pragi. Urbański uczył się fachu w warsztacie Johanna Brokoffa. który zasłynął z wykonania rzeźb na Moście Karola w Pradze. Urbański tworzył do końca życia pod jego wpływem. W 1697 r. Urbański przeniósł się do Budziszyna, gdzie kontynuował naukę u mistrza Teodora Pauseweina. Na Łużycach uzyskał w 1704 r. prawa mistrza rzeźbiarskiego. W 1708 r. przeprowadził się do Wrocławia. Zamieszkał koło katedry na Ostrowie Tumskim. Tam założył za zgodą kapituły biskupiej warsztat rzeźbiarski.

Kunszt Urbańskiego dostrzegli także przedstawiciele wrocławskiej gminy protestanckiej, zlecając Urbańskiemu prace w kościele Marii Magdaleny. Kilka realizacji wykonał dla benedyktynów z Tyńca koło Krakowa. Urbański był artystą wszechstronnym. Tworzył swobodnie w drewnie, piaskowcu, stiuku i alabastrze. Najwięcej prac wykonał jednak dla kościołów katolickich, lubował się w dekoracjach frontowych organów.

Z początkiem XVIII w. popularność zdobyły na Śląsku wolnostojące pomniki świętych, a wśród nich kanonizowanego w 1729 r. Jana Nepomucena. Pierwszy pomnik Jana Nepomucena autorstwa Urbańskiego powstał przed kościołem św. Macieja we Wrocławiu. W latach 1730-32 rozpoczął pracę nad monumentalną rzeźbą Jana Nepomucena przy kościele św. Krzyża we Wrocławiu na Ostrowie Tumskim (ilustracja). Koncepcję ideową pomnika zaprojektował znany śląski architekt Krzysztof Tausch. Było to wzorcowe dzieło przedstawiając tego świętego i zarazem największe na Śląsku. Pomnik, ustawiony nieopodal mostu tumskiego nad Odrą, propagował i rozpowszechniał kult świętego na cały region.

Podczas prac warsztatowych Urbański współpracował z Janem Albrechtem Siegwitzem i Janem Adamem Karingerem. Całość ma wysokość 9,5 m. Urbański wykonał nietypowy wizerunek świętego. Nepomucen nie przyciska krzyża do piersi, lecz unosi go w wyciągniętej lewej ręce, zwracając zarazem ku niemu twarz. Nad głową zamieścił gwiazdy, które według przekazów ustnych ukazały się na niebie w chwili śmierci Nepomucena. Na dolnym cokole wykonano cztery płaskorzeźby przedstawiające życie świętego. Są nimi: spowiedź królowej Zofii - żony Wacława IV; podążanie Nepomucena pielgrzymkową ścieżką; przesłuchanie świętego przez króla oraz utopienie go w Wełtawie, jako kara za odmowę wyjawienia treści spowiedzi królowej Zofii.

Pomniki Jana Nepomucena spotykamy też na Górnym Śląsku. Jako patron mostów i topiących się pomniki te ustawiano przy ciekach wodnych i przeprawach. Ich autorami byli często anonimowi miejscowi twórcy wzorujący się na dziełach uznanych mistrzów. W Mysłowicach istniały z pewnością trzy pomniki Nepomucena. Najstarszy ustawiono na środku drewnianego mostu do Modrzejowa, drugi nieopodal kościoła Świętego Krzyża w ogrodzie aptekarza Schulze’go (stoi do dziś). Trzeci przy skrzyżowaniu obecnych ulic Mikołowskiej i Oświęcimskiej. Pomnik Jana Nepomucena stał również na Rynku.

Dariusz Falecki