Roślinne rozetki

Wędrując tu i ówdzie, a głównie ówdzie, mamy o tej porze roku powtarzalną okazje do zauważenia w jaki sposób pewne gatunki roślin przygotowują się do spędzenia zimy.

W tym zestawie poniekąd najprostszą strategię wybierają terofity. Chodzi o to, aby cykl życiowy zamknąć w obrębie sezonu wegetacyjnego, wytworzyć nasiona, rzucić je w glebę, aby sobie poczekały do kolejnego cyklu, który niekoniecznie musi nastąpić w następnym roku kalendarzowym. W tym artykule skupię się na trzech hemikryptofitach. Zazwyczaj są to rośliny dwuletnie lub byliny, których pączek dający początek kolejnemu cyklowi życiowemu zimuje na poziomie gruntu. Jest on oczywiście na tę okoliczność zabezpieczony bądź to masą suchej biomasy, bądź to odpowiednim owłosieniem. W przypadku wielu gatunków wokół pączka pozostaje rozeta tegorocznych liści i na ich podstawie bez trudu możemy rozpoznawać gatunki.

Największa

Bodajże największe rozetki liści odziomkowych o tej porze roku tworzy ostrożeń lancetowaty. Czasami zdarza się to dziewannom, ale je tym razem odpuszczam. Jeśli chodzi o ostrożnia, to udało mi się znaleźć takie, które miały prawie metr średnicy. I to wszystko dla czasami kilku pączków skrywających się pośrodku kosmatego otoczenia. Tworzące rozetkę liście są głęboko wcinane, delikatnie owłosione, ciemnozielone po wierzchu, jasne z białym odcieniem od spodu. Każdy ząbek blaszki liściowej jest zakończony twardym włoskiem. Szczyt każdego odgałęzienia wieńczy cierń. Te same ciernie i twarde włoski posiada cała roślina w pełni wegetacji. Bliskie spotkanie trzeciego stopnia z tym gatunkiem to bardzo bolesne doświadczenie. Teoretycznie tę rozetkę można by pomylić z dziewięćsiłem bezłodygowym, ale jest to bardzo trudne. Jego liście odziomkowe mają kanciaste odcinki oraz nagą górną powierzchnię. Zazwyczaj są mniejsze, ponieważ te najbardziej okazałe, przekwitłe obumierają po sezonie wegetacyjnym.

Wielka

Spore, łatwe do rozpoznania rozetki wytwarza starzec jakubek – Jacobaea vulgaris, dawniej Senecio jacobaea. Z jego rozetek zazwyczaj w kolejnym sezonie wyrasta kilka pędów. Ich kwitnienie przypada na początek lata. Jego liście odziomkowe są długoogonkowe o końcowym odcinku tępo zakończonym i nieregularnie karbowanym, poza tym z 6–7 parami bocznych łatek, ku dołowi malejących. Łatki boczne zatokowo ząbkowane do głęboko pierzastych. Tutaj także cechą charakterystyczną jest ciemnozielona barwa góry, biało zielona barwa dołu. Nasada ogonków liściowych jest fioletowo nabiegła.

Mała

Trzecim gatunkiem jest konyza kanadyjska – Conyza canadensis. Tutaj zauważamy liście zasadniczo pojedyncze, ale dość głęboko wcinane. Ich ząbki są skierowane ku górze. To gatunek obcego pochodzenia występujący w naszym kraju w największej liczbie osobników, chociaż zasadniczo nie rzuca się w oczy. Liczne suche pędy tego gatunku tworzą teraz w miejscach ruderalnych sporą masę biomasy. Wydały one także wiele zimujących owoców zwanych niełupkami. Ta rozetka poniekąd pospieszyła się i tak doczeka do wiosny.

Piotr Grzegorzek