Między Barbórką a przyszłością

Czy ostatnia Barbórka była jedną z ostatnich, gdzie gospodarzami byli górnicy z pracujących wciąż kopalń? Ostatnio w parlamencie przyjęto pakiet rozwiązań restrukturyzacyjnych dla górnictwa, a mysłowicka “Wesoła” będzie działać maksymalnie do 2041 roku. Czy górnictwo ma jeszcze przyszłość? I co w zamian?

Miliardowe straty

Ponad 6 miliardów złotych strat po trzech kwartałach 2025 r., węgiel sprzedawany poniżej kosztów, import tańszy o setki złotych na tonie, pełne magazyny elektrowni, upadłość jednych i likwidacje kolejnych zakładów — tak wygląda dziś pejzaż, którego nie przykryją ani medale, ani tradycyjne orkiestry.

Brutalność liczb jest bezlitosna wobec śląskich tradycji. Wydobycie węgla energetycznego spada do poziomów najniższych od dekad, a globalny rynek jasno wskazuje kierunek: taniej jest sprowadzić surowiec z odległych kontynentów niż fedrować pod ziemią na miejscu. Taki rachunek nie zostawia złudzeń — przyszłość wymaga innych technologii, innych kompetencji i innej struktury energetyki.

Pakiety osłonowe

Gdy Warszawa decyduje o osłonach dla branży, na Śląsku waży się przyszłość całych społeczności. Nowelizacja ustawy górniczej przynosi ochronę socjalną: odprawy, urlopy górnicze, wsparcie przy likwidacji zakładów. To potrzebna poduszka bezpieczeństwa, ale nie odpowiedź na fundamentalne pytanie: co dalej z regionem, gdy fedrowanie się skończy?

Co z pracownikami?

Bo problem górnictwa nie kończy się na budżetach kopalń. Polska traci unikalne kompetencje techniczne. To są eksperci: inżynierowie automatyki przemysłowej, geolodzy surowcowi, specjaliści od stateczności górotworu. Ich kompetencje można wykorzystać w geotermii, magazynowaniu energii pod ziemią, budowie tuneli, projektach wodorowych, a w przyszłości także przy wydobyciu metali rzadkich.

Polityka energetyczna Polski

Polityka energetyczna państwa do 2040 r. deklaruje, że transformacja ma być sprawiedliwa i ma tworzyć nowe gałęzie przemysłu oraz nowe miejsca pracy, wykorzystując lokalne przewagi, jednak przyszłość nie może istnieć tylko w dokumentach strategicznych.

Kopalnia “Wesoła” jest jednym z symboli mysłowickiej tożsamości. Jednocześnie w oficjalnych harmonogramach przekształceń wyznaczono datę końca wydobycia węgla energetycznego: 2041 rok. Na papierze zostało kilkanaście lat. Jednak rynek już teraz przyspiesza wygaszanie: popyt spada szybciej niż planowano, a energetyka kieruje się ku rozwiązaniom bezemisyjnym, których tempo rozwoju może przesądzić o losie kopalń znacznie wcześniej niż politycznie określone daty.

PEP2040 przewiduje budowę nowego systemu energetycznego opartego na źródłach zero- i niskoemisyjnych, przy jednoczesnym zachowaniu bezpieczeństwa energetycznego. Transformacja ma stworzyć nawet 300 tys. nowych miejsc pracy w sektorach związanych z OZE, energetyką jądrową, cyfryzacją i infrastrukturą.

Śląsk zmienia kierunek

Ale miejsca pracy nie pojawią się automatycznie tam, gdzie dziś stoją cechownie i szyby. Tereny pogórnicze trzeba przygotować, inwestorów przyciągnąć, a ludzi — przeszkolić. Tu duża rola państwa i władz samorządowych. Najważniejsze, to dać górnikom realną przyszłość, nie jednorazową odprawę. Dziś najcenniejszym zasobem Mysłowic nie jest węgiel, a człowiek, który od pokoleń z węglem pracował.

Rozmowa o końcu górnictwa musi być prowadzona z szacunkiem, dlatego, że nowa gospodarka potrzebuje Śląska, jego wiedzy, odwagi i determinacji, która przez dekady kazała ludziom schodzić na dół.

Barbórka zawsze była świętem ludzi, nie surowca. I jeśli w 2025 roku słychać między orkiestrą a modlitwą niewygodne zdanie — „górnictwo się kończy” — to warto dopowiedzieć do niego drugie: Śląsk się nie kończy, Śląsk zmienia kierunek.

 A kopalnia Wesoła może być częścią tej przyszłości — jeśli decyzje zapadną dziś, a nie wtedy, gdy ostatni wagon zjedzie z pola. Taki jest mój mysłowicki punkt widzenia.

Marcin Stroński